http://www.y-cymro.comY Cymro Cyfle i gofio a diolch am gyfraniad Sioned James <p>Bydd S4C yn talu teyrnged i&#39;r diweddar Sioned James nos Wener, 7 Ebrill mewn rhaglen arbennig Cofio Sioned James.</p> <p>Bydd y rhaglen yn diolch am gyfraniad arloesol sylfaenydd C&ocirc;rdydd i gerddoriaeth a diwylliant Cymru, arweinydd corawl a cherddor fu farw mor anamserol o ifanc yn 41 oed y llynedd.</p> <p>Yn ystod y rhaglen cawn glywed gan ei ffrindiau a&#39;i chyfoedion gan ddod i adnabod Sioned - y ferch ddireidus oedd yn cuddio tu &ocirc;l i&#39;r arweinydd c&ocirc;r disgybledig.</p> <p>Un fu&#39;n talu teyrnged i Sioned yw Islwyn Evans, Arweinydd Ysgol Gerdd Ceredigion.</p> <p>Bu Sioned yn ddisgybl i Islwyn yn Ysgol Dyffryn Teifi, Llandysul ac roedd gan Sioned feddwl y byd o ddawn arwain Islwyn. Daeth y ddau&#39;n gyfeillion agos wedi iddi hi adael yr ysgol.</p> <p>&quot;Roedd Sioned yn un o&#39;r rhain dim ond un g&ecirc;r oedd ganddi hi&hellip; Roedd hi&#39;n byw bywyd hyd yr eithaf!&quot; meddai Islwyn.</p> <p>&quot;Dwi&#39;n gweld ei heisiau hi&#39;n ofnadwy fel ffrind.</p> <p>&quot;Dwi mor falch &#39;mod i wedi dod ar ei thraws hi.</p> <p>&quot;Dwi&#39;n ei chofio hi fel disgybl ym mlwyddyn 8. Roedd e&#39;n gyfnod eitha&#39; cyffrous i ni ar ran canu yn Llandysul y cyfnod &#39;ny.</p> <p>&quot;Os dwi&#39;n cofio&#39;n iawn, roedd &#39;da fi bum c&ocirc;r ysgol ar y pryd, a byddai hi wedi bod ym mhob un c&ocirc;r ar wah&acirc;n i&#39;r un bois; a fyddai hi ddim ymhell o fan &#39;ny chwaith, yn llygadu ambell un ohonyn nhw!&quot;</p> <p>Bydd ei chyn-brifathro yn Ysgol Gynradd Llandysul, Tom Evans, hefyd yn cofio Sioned.</p> <p>&quot;Beth oedd yn ddiddorol amdani hi, fel croten fach yn yr ysgol, oedd ei bod hi&#39;n un fach ac yn dwt.</p> <p>&quot;Ond roedd cymeriad mor gryf &#39;da hi, mewn rhywbeth mor fach ag yr oedd hi. Ond roedd &#39;na gadernid yn Sioned, roedd &#39;na ddur ynddi hi hefyd.</p> <p>&quot;Ac fe safai lan i unrhyw beth roedd hi&#39;n credu ynddo fe, yn fach ac yn ifanc iawn.&quot;</p> <p>Un o ffrindiau pennaf Sioned oedd Heledd Cynwal, ac mae gan y cyflwynydd teledu a radio atgofion melys o&#39;i ffrind.</p> <p>&quot;Roedd y ddwy ohonon ni&#39;n gefn i&#39;n gilydd.</p> <p>&quot;Allwn i ddim wedi dymuno cael gwell ffrind.</p> <p>&quot;Roedd hi&#39;n berson oedd yn teimlo pethau i&#39;r byw. Roedd hi yna fel craig i lot o bobl.</p> <p>&quot;Y tro cynta&#39; i mi gwrdd &acirc; hi&#39;n iawn oedd pan es i ganolfan yr Urdd, Glan Llyn yn nosbarth 1.</p> <p>&quot;Dwi&#39;n cofio gweld y ferch &#39;ma oedd yn dal ac yn fain iawn ac roedd doji perm &#39;da hi a br&ecirc;s.</p> <p>&quot;Ac mewn ffordd roedd e fel edrych yn y drych achos fel &#39;na&#39;n union ro&#39;n i&#39;n edrych hefyd.</p> <p>&quot;Felly dwi&#39;n meddwl mai rhywbeth fel &#39;na ddaeth &acirc; ni at ein gilydd, roedd &#39;da ni&#39;r un problemau wrth dyfu lan!</p> <p>&quot;Roedd &#39;na ryw sbarc yn perthyn iddi hi, ac ro&#39;n i eisiau bod yn rhan o hwnna, achos ro&#39;n i wastad yn chwilio am bach o ddrygioni fy hunan, ac roedd hi&#39;n un oedd yn cynnig hynny.</p> <p>&quot;Ac yn ystod yr wythnos yna yng Nglan Llyn datblygodd ein perthynas ni, ac o hynny &#39;mlaen buon ni&#39;n ffrindiau gorau.&quot;</p> <p>Huw Foulkes yw Arweinydd C&ocirc;rdydd nawr, ac mae ei ddiolch yn enfawr i Sioned.</p> <p>&quot;Mae&#39;n hynod bwysig bod y rhaglen yma&#39;n cael ei chreu er mwyn rhoi cofnod, nid yn unig o&#39;i bywyd cerddorol hi, ond hefyd o&#39;i phersonoliaeth a&#39;i dylanwad anhygoel.</p> <p>&quot;Dwi&#39;n herio unrhyw un i feddwl am arweinydd corawl arall yng Nghymru sydd wedi llwyddo i greu cymaint o gysylltiadau rhyngwladol ac i drawsnewid canu corawl gymaint.</p> <p>&quot;Rhan fach o&#39;r cofio fydd y rhaglen yma ond mae&#39;n rhan allweddol, bwysig er mwyn i&#39;r rheiny na ddaeth ar ei thraws sylweddoli mawredd ei chyfraniad tuag at y byd cerddorol yma yng Nghymru a thu hwnt. Mae&#39;r byd hwnnw yn dlotach le hebddi.&quot;</p> <p><strong>Cofio Sioned James. Nos Wener, 7 Ebrill 9.30, S4C. Cynhyrchiad Rondo Media ar gyfer S4C.</strong></p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5182/ 2017-03-23T00:00:00-00:00 Galw am neilltuo cyllid cyfalaf i ehangu Addysg Gymraeg <p>MAE Rhieni dros Addysg Gymraeg (RhAG) wedi galw ar Lywodraeth Cymru i ddiwygio rhaglen cyllid cyfalaf Ysgolion yr 21ain Ganrif, i gynnwys maen prawf penodol sy&rsquo;n ei gwneud yn ofynnol i Awdurdodau Lleol i gynyddu darpariaeth addysg Gymraeg.</p> <p>Daw hyn wrth i RhAG lythyru siroedd Merthyr, Wrecsam, Fflint, Mynwy, Rhondda Cynon Taf a Blaenau Gwent, sydd wedi gwario bron dim ar ysgolion Cymraeg ers sefydlu&rsquo;r rhaglen yn 2011.</p> <p>Mae RhAG eisoes wedi mynegi pryder am ddiffyg prosiectau o fewn Rhaglen Ysgolion yr 21ain Ganrif sy&rsquo;n ymwneud ag addysg Gymraeg.</p> <p>Mae hynny&rsquo;n peri gofid gwirioneddol, gan na fydd cyfnod ariannu cyntaf y rhaglen yn dod i ben tan 2019.</p> <p>Dywedodd Lynne Davies, Cadeirydd Cenedlaethol RhAG:&nbsp;&ldquo;Mae&rsquo;n anorfod bod angen cyllid ychwanegol sylweddol i ehangu Addysg Gymraeg ond nid oes unrhyw gyllid ychwanegol wedi&rsquo;i glustnodi i gefnogi tyfu&#39;r sector.</p> <p>&quot;Nid yw blaenoriaethau y rhaglen bresennol o unrhyw gymorth i Addysg Gymraeg ac mae&rsquo;n rhaid ymateb i hynny ar fyrder.</p> <p>&ldquo;Os mai bwriad y Llywodraeth yw cyrraedd miliwn o siaradwyr, yna rhaid gofyn o ddifrif; sut mae cyflawni hynny heb yr adnoddau angenrheidiol?</p> <p>&quot;Mae angen eglurder o ran blaenoriaethau&rsquo;r cyfnod ariannu nesaf er mwyn dod &acirc; llywodraeth ganol a lleol yn nes at ei gilydd trwy&rsquo;r rhaglen gyfalaf.</p> <p>&ldquo;Yn sgil cyhoeddiad diweddar y Gweinidog y cynhelir adolygiad annibynnol o&rsquo;r Cynlluniau Strategol y Gymraeg mewn Addysg, credwn hefyd bod angen adolygu&rsquo;r rhaglen cyllid cyfalaf, er mwyn sicrhau bod amcanion y rhaglen honno yn cyd-fynd &acirc; pholisi&rsquo;r Llywodraeth mewn perthynas ag addysg Gymraeg.</p> <p>&quot;Dim ond trwy gynnwys maen prawf penodol i gynyddu addysg Gymraeg yn ystod cyfnod ariannu nesaf y rhaglen y gellir sicrhau hynny.&rdquo;</p> <p><strong>Llun:&nbsp;Lynne Davies</strong><br /> &nbsp;</p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5183/ 2017-03-23T00:00:00-00:00 Data yn dangos bod nifer sylweddol o leoedd dros ben yng ngharchardai Cymru <p>Mae data newydd a ryddhawyd ddoe (22 Mawrth) gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd yn dangos y bydd agor &lsquo;arch-garchar&rsquo; newydd ym Mhort Talbot yn arwain at leoedd dros ben mewn carchardai yng Nghymru.</p> <p>Mae&rsquo;r data newydd a gyhoeddwyd&nbsp;yn dilyn y cyhoeddiad fod cynllun ar y gweill i adeiladu carchar categori C ym Mhort Talbot ar gyfer hyd at 1,600 o garcharorion.</p> <p>Yn &ocirc;l y dadansoddiad gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru a gymharodd y defnydd a wneir o garchardai yng Nghymru ar hyn o bryd yn erbyn cyfanswm y carcharorion o Gymru sydd yn ein carchardai, bydd gan Gymru bron i 2,400 o leoedd (2,387) dros ben ar &ocirc;l agor y carchar newydd.</p> <p>Hyd yn oed pe byddai Carchar Caerdydd yn cau o ganlyniad i&rsquo;r cyhoeddiad yma gan Lywodraeth Prydain, mae&rsquo;r data&rsquo;n dangos y byddai 1,600 o leoedd dros ben o hyd yn seiliedig ar faint o ddefnydd a wneir o garchardai yng Nghymru ar hyn o bryd yn erbyn nifer y carcharorion o Gymru sydd yn y system.</p> <p>Mae&rsquo;r data yn dilyn sylwadau gan Lywodraeth Cymru mewn ymateb i dorcyfraith ymhlith pobl ifanc ieuenctid, lle nodwyd &ldquo;ni ddylem fod yn carcharu ein pobl ifanc; dylem fod yn eu cefnogi ymlaen llaw.&rdquo;</p> <p>Gwnaed y sylwadau yma mewn ymateb i gwestiwn i&rsquo;r Ysgrifennydd Cabinet dros Gymunedau a Phlant yn Rhagfyr 2016.</p> <p>Dywedodd Dr Robert Jones, ymchwilydd yng Nghanolfan Llywodraethiant Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd: &ldquo;Mae&rsquo;r data a gyflwynir yn dangos yn glir fod penderfyniad Llywodraeth y DG i agor &lsquo;arch-garchar&rsquo; ym Mhort Talbot yn golygu y bydd nifer sylweddol o leoedd dros ben mewn carchardai yng Nghymru ac y bydd Cymru yn mewnforio nifer sylweddol o garcharorion.</p> <p>&ldquo;Hyd yn oed pe ystyrir cau Carchar Caerdydd, byddai tua 1,600 o leoedd dros ben o hyd.</p> <p>&quot;Felly, rhaid gofyn y cwestiwn, oes angen adeiladu arch-garchar arall yng Nghymru?</p> <p>&ldquo;Cyn rhoi unrhyw ganiat&acirc;d cynllunio ar gyfer yr &lsquo;arch-garchar&rsquo; ym Mhort Talbot, rhaid cael trafodaeth lawn a chyhoeddus i ystyried effaith adeiladu carchar mor fawr.</p> <p>&quot;Yn rhan o drafodaeth o&rsquo;r fath, byddai angen ystyried effaith &lsquo;arch-garchar&rsquo; arall yng Nghymru ar wasanaethau datganoledig megis iechyd ac addysg carcharorion, ynghyd a chefnogaeth camddefnyddio sylweddau a thai.</p> <p>&ldquo;Ar adeg pan mae trafodaethau&rsquo;n cael eu cynnal ynghylch datganoli pwerau dros gyfiawnder troseddol i Gymru, bydd angen i wleidyddion ystyried effaith &lsquo;arch&rsquo; garchar newydd ar yr agenda yma yn y dyfofol.&rdquo;</p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5184/ 2017-03-23T00:00:00-00:00 Prif Weinidog Carwyn Jones yn cefnogi Ap&ecirc;l Dwyrain Affrica DEC Cymru <p>Mae Prif Weinidog Carwyn Jones wedi annog pobl yng Nghymru i gefnogi Ap&ecirc;l Dwyrain Affrica DEC Cymru (Pwyllgor Argyfyngau Brys), sydd yn gweithredu i helpu miliynau o bobl sy&rsquo;n wynebu newyn ar draws y rhanbarth.</p> <p>Mae sychder a gwrthdaro wedi achosi i 16 miliwn o bobl ddod yn agos at lwgu, ac mae pobl yn marw yn barod yn Ne Swdan a Somalia, tra bod Kenya wedi datgan cyflwr cenedlaethol o argyfwng, ac mae Ethiopia yn profi sychder gwaethaf ers degawdau, gydag achosion o golera yn gwaethygu&rsquo;r sefyllfa.</p> <p>Er fod cymorth yn cyrraedd y gwledydd hyn, mae llawer mwy angen ei wneud i arbed bywydau ag atal trychineb yn y dyfodol.</p> <p>Wrth siarad o blaid yr ap&ecirc;l, dywedodd Carwyn Jones: &ldquo;Mae&rsquo;r sefyllfa yn Nwyrain Affrica yn drychineb dyngarol difrifol ac mi rydym ni angen ymateb nawr &nbsp;achub bywydau miliynau sydd yn dioddef o lwgu ac, yn Ne Swdan, newyn.</p> <p>&quot;Mae llawer o arian wedi cael ei godi yn barod, ac rydw i&rsquo;n annog i bobl Cymru i helpu i wneud gwahaniaeth. Gall dim ond &pound;25 ddarparu gwerth mis o bast cnau-mwnci i blentyn sy&rsquo;n dioddef o ddiffyg maeth. Felly, pl&icirc;s, peidiwch ag oedi a chyfrannwch.&quot;</p> <p>Dywedodd Kirsty Davies-Warner, Cadeirydd DEC Cymru: &ldquo;Nawr yw&rsquo;r amser i achub bywydau yn Nwyrain Affrica cyn iddi fynd yn rhy hwyr.</p> <p>&quot;Merched, plant a&rsquo;r henoed sydd yn wynebu&rsquo;r risg mwyaf o newyn &ndash; ac mae mwy na 800,000 o blant o dan bump oed yn dioddef o ddiffyg maeth difrifol.</p> <p>&ldquo;Mae yna gysylltiad cryf rhwng Cymru a dwyrain Affrica, ac mae gan Gymru&#39;r gymuned Somali hynaf yn y DU, sydd wedi rhoi cyfraniad pwysig i fywyd Cymreig.</p> <p>&ldquo;Mae elusennau o fewn DEC Cymru yn darparu cymorth sy&rsquo;n achub bywydau yn barod yn y gwledydd sydd yn cael eu heffeithio, ond mae angen mwy o gymorth ariannol ar frys i leihau graddfa a difrifoldeb yr argyfwng &ndash; ac i achub bywydau.&rdquo;</p> <p>I roi cyfraniad i Ap&ecirc;l Dwyrain Affrica DEC Cymru, ewch i <a href="http://www.dec.org.uk">http://www.dec.org.uk</a>&nbsp;neu ffoniwch 0370 60 60 610. Gallwch hefyd gyfrannu &pound;5 trwy dectsio y gair HELPU i 70000.</p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5185/ 2017-03-23T00:00:00-00:00 Gwaith adeiladu 2 sgrin sinema newydd Galeri i ddechrau wythnos nesaf <p>Bydd prosiect cyfalaf gwerth bron i &pound;4m yng nghanolfan Galeri, Caernarfon yn cychwyn wythnos nesaf.</p> <p>Mae&rsquo;r datblygiad yn golygu mai yng Nghaernarfon fydd unig ddarpariaeth sinema aml-sgrin llawn amser yng Ngwynedd a M&ocirc;n.</p> <p>Bydd y rhaglen sinema newydd yn cynnwys dangos y ffilmiau diweddaraf ar ddyddiad rhyddhau gan hefyd ryddhau&rsquo;r prif theatr 394 sedd ar gyfer datblygu&rsquo;r rhaglen ddigwyddiadau byw a&rsquo;r busnes llogi/cynadleddau.</p> <p>Pensaer gwobrwyedig adeilad gwreiddiol Galeri, Richard Murphy sydd yn gyfrifol am y dyluniad a&rsquo;r cwmni adeiladu o Lysfaen, RL Davies fydd yn adeiladu&rsquo;r estyniad newydd.</p> <p>Mae&rsquo;r prosiect wedi derbyn arian cyfalaf o goffrau Cyngor Celfyddydau Cymru (arian Loteri Cenedlaethol), Llywodraeth Cymru (cynllun Lleoedd Llewyrchus Llawn Addewid) a Cronfa Ddatblygu Rhanbarthol Ewrop er mwyn sicrhau bod y prosiect yma yn cael ei wireddu.</p> <p>Yn &ocirc;l Gwyn Roberts, Prif Weithredwr Galeri: &ldquo;Mae&rsquo;n newyddion gret ein bod bellach mewn sefyllfa i allu dechrau ar y gwaith.</p> <p>&quot;Mae hi wedi bod yn broses hir, 6 mlynedd o weithio ar y cynllun a&rsquo;r pecyn ariannu &ndash; ond ar ddiwedd y dydd, mae&rsquo;r prosiect yn digwydd ac mi fydd yn adnodd pwysig ac angenrhaid i Gaernarfon a&rsquo;r ardal gyfagos.</p> <p>&ldquo;Bydd rhaglen ddigwyddiadau Galeri yn parhau yn ystod y cyfnod adeiladu, a byddwn yn ceisio sicrhau na fydd y gwaith adeiladu yn effeithio yn ormodol ar ein gweithrediadau.</p> <p>&quot;Mi fydd yn rhaid creu mynedfa newydd dros-dro tan i&rsquo;r adeilad newydd agor cyn Haf 2018.&quot;</p> <p>Dyma ddatblygiad diweddaraf y fenter gymdeithasol Galeri Caernarfon Cyf (Cwmni Tref Caernarfon gynt) ac mae dechrau&rsquo;r gwaith adeiladu hefyd yn cyd-fynd gyda pen-blwydd y cwmni yn 25 oed.</p> <p>Sefydlwyd y cwmni yn 1992, gyda&rsquo;r bwriad o wella tref Caernarfon gan ymgymryd &acirc;&rsquo;r dasg o drawsnewid ac ailwampio rhai o adeiladau gwag, bler mwyaf y dref.</p> <p>Hyd yma, mae&rsquo;r Ymddiriedolaeth wedi adnewyddu dros ugain o adeiladau gwag wedi eu hesgeuluso yn y dref, sydd yn awr gyda thenantiaid.</p> <p>Am wybodaeth bellach ar raglan ddigwyddiadau Galeri ac am y diweddaraf am ddatblygiad y sinema newydd, ewch i <a href="http://galericaernarfon.com">http://galericaernarfon.com</a>&nbsp;neu dilynwch ar Facebook, Twitter ac Instagram.</p> <p>&nbsp;</p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5186/ 2017-03-23T00:00:00-00:00 &lsquo;Anfonwch neges at San Steffan a Bae Caerdydd &ndash; Pleidleisiwch dros Blaid Cymru’ medd Leanne Wood <p>Mae disgwyl i Leanne Wood ddweud fod pleidlais i Blaid Cymru yn yr etholiadau lleol yn &ldquo;bleidlais dros eich cymuned.&rdquo;</p> <p>Bydd arweinydd Plaid Cymru yn gwneud y sylwadau yn ystod lansio ymgyrch etholiadau lleol ei phlaid yng ngwesty&rsquo;r Heritage Park yn y Rhondda.</p> <p>Mewn araith gerbron cynulliad o ymgyrchwyr a chefnogwyr ei phlaid, disgwylir i AC y Rhondda hefyd ddweud mai dim ond Plaid Cymru allai dorri drwy&rsquo;r canfyddiad poblogaidd fod yr holl bleidiau gwleidyddol yr un fath.</p> <p>Bydd hefyd yn tynnu sylw at y cynghorau dan reolaeth Plaid Cymru sydd wedi gwneud gwahaniaeth mewn mannau fel Ceredigion, Conwy, Sir Gaerfyrddin a Gwynedd dros y pum mlynedd diwethaf.</p> <p>&ldquo;Heddiw rwyf eisiau chwalu un o&rsquo;r chwedlau am wleidyddiaeth Cymru,&rdquo; bydd Ms Wood yn dweud.</p> <p>&ldquo;Mae rhai pobl yn dweud &ndash; &lsquo;Rydych chi i gyd yr un fath.</p> <p>&ldquo;Oherwydd bod Cymru wedi ei gadael i lawer gan y Llywodraeth Lafur yng Nghaerdydd, a&rsquo;r Llywodraeth Geidwadol yn San Steffan, mae pobl mewn llawer rhan o&rsquo;r wlad yn colli gobaith.</p> <p>&quot;Ond dyw gwleidyddion ddim i gyd yr un fath. Nid yw Plaid Cymru yr un fath. Plaid Cymru yw eich plaid leol. Ar ochr y bobl yr ydym ni, nid yr elite gwleidyddol a biwrocrataidd.</p> <p>&ldquo;Mae pedwar cyngor lleol dan arweiniad Plaid Cymru. Yn y cynghorau hynny, mae cyflogau uwch-swyddogion ar gyfartaledd 22% yn is nac yn y cynghorau a arweinir gan y blaid Lafur.</p> <p>&ldquo;Mae&rsquo;r gwahaniaeth hwn yn gyfystyr &acirc; channoedd o filoedd o bunnoedd mae Plaid Cymru yn ei roi&rsquo;n &ocirc;l i gymunedau ac yn &ocirc;l i wasanaethau lleol.</p> <p>&quot;Yma yn y Rhondda, cynghorwyr Plaid Cymru sy&rsquo;n cyfrannu rhan o&rsquo;u lwfansau i elusennau ac achosion da lleol.</p> <p>&ldquo;Ac fel Aelod Cynulliad Plaid Cymru, fi yw&rsquo;r unig arweinydd plaid sydd wedi defnyddio rhan o&rsquo;m cyflog personol i gyflogi prentis lleol.</p> <p>&ldquo;Felly na, tydyn ni ddim i gyd yr un fath. Mae Plaid Cymru yn blaid y bobl nid mewnm geiriau yn unigh, ond mewn gweithredoedd.&rdquo;</p> <p>Mae disgwyl iddi ychwanegu: &ldquo;Nid plaid protest mohonom, ond plaid sy&rsquo;n ymboeni am gymunedau Cymru a&rsquo;u gwneud yn fwy llwyddiannus.</p> <p>&ldquo;A lle cawn ni ein hethol ar Fai 4, fe fyddwn yn gweithio i gryfhau ein cymunedau. I sicrhau swyddi lleol a chreu prentisiaethau. I lanhau&rsquo;r amgylchedd yn lleol. I godi tai i bobl leol ac amddiffyn yr iaith a&rsquo;r diwylliant Cymraeg.</p> <p>&quot;Ac i atal cyflogau uwch-swyddogion rhag mynd allan o reolaeth.</p> <p>&ldquo;Mae&rsquo;r etholiad hwn ar Fai 4 yn fater o anfon neges. Mae&rsquo;n gyfle i roi gwybod i Lafur ym Mae Caerdydd a&rsquo;r Tor&iuml;aid yn San Steffan wybod na fyddwch bellach yn sefyll ar y cyrion wrth i&rsquo;ch cymunedau gael eu hanwybyddu a&rsquo;ch gwasanaethau lleol gael eu hisraddio neu eu gwerthu.</p> <p>&ldquo;Gallwch ddibynnu ar Blaid Cymru i ymladd ar ran eich ardal leol yn erbyn yr un pleidiau sydd wedi ein siomi dro ar &ocirc;l tro. Peidiwch &acirc; gwobrwyo methiant y pleidiau eraill.</p> <p>&ldquo;Byddwch yn gadarnhaol dros eich cymuned trwy gefnogi Plaid Cymru. Mae pleidlais i Blaid Cymru yn bleidlais i&rsquo;ch cymuned, ac yn bleidlais i&rsquo;ch cenedl.&rdquo;</p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5179/ 2017-03-22T00:00:00-00:00 Cofnodi fflach gwrthdrawiad ar y lleuad o Ynysoedd Prydain am y tro cyntaf <p>MAE gwyddonwyr gofod ym Mhrifysgol Aberystwyth wedi recordio&rsquo;r hyn y maent yn credu yw&rsquo;r cofnod cyntaf yn Ynysoedd Prydain o fflach gwrthdrawiad ar y lleuad.</p> <p>Yn &ocirc;l pob tebyg, achos y fflach a welwyd ar hemisffer deheuol y lleuad oedd meteorit maint p&ecirc;l golff yn taro&rsquo;r wyneb.</p> <p>Parodd y gwrthdrawiad ar ddydd Calan 2017 am lai na degfed o eiliad a chafodd llun ohono ei gofnodi drwy delesgop ym Mhrifysgol Aberystwyth gan y gwyddonydd gofod Dr Tony Cook.</p> <p>Mae Dr Cook yn gyn ymchwilydd yn Amgueddfa Genedlaethol Awyr a Gofod y Smithsonian yn Washington D.C., yn yr Unol Daleithiau ac mae ganddo archif o fflachiadau rffaith lunar yn dyddio&rsquo;n &ocirc;l i&rsquo;r 2000au cynnar.</p> <p>Cafodd y cofnod cyntaf o fflachiadau gwrthdrawiad ar y lleuad eu recordio gan seryddwyr amatur yn yr Unol Daleithiau yn ystod cawod meteor Leonid ym mis Tachwedd 1999.</p> <p>Mae cofnod diweddaraf Dr Cook, a&rsquo;r cyntaf yn Ynysoedd Prydain, wedi&rsquo;i ei gadarnhau gan d&icirc;m o seryddwyr o&rsquo;r Eidal.</p> <p>Mae hefyd yn rhan o brosiect ymchwil Matthew Menzies, myfyriwr blwyddyn olaf sy&rsquo;n astudio Astroffiseg ac yn edrych ar ffyrdd o wella sut mae&rsquo;r gwrthdrawiadau hyn yn cael eu cofnodi a&rsquo;u mesur.</p> <p>Bwriad Dr Cook yw cyflwyno&rsquo;r canfyddiadau yn yng Nghyngres Ewropeaidd Gwyddoniaeth y Planedau sy&rsquo;n cael ei chynnal yn ddiweddarach eleni yn Riga, prifddinas Latvia.</p> <p>Meddai Dr Cook: &ldquo;Pethau anodd iawn i&rsquo;w cofnodi yw fflachiadau gwrthdrawiad ar y lleuad. Byddai&rsquo;r meteorit yn teithio ar gyflymdra o rhwng 10 a 70 km yr eiliad wrth iddi daro wyneb y lleuad.</p> <p>&ldquo;Mae hyn yn cyfateb i deithio o Aberystwyth i Gaerdydd mewn ychydig eiliadau yn unig, a&rsquo;r gwrthdrawiad drosodd mewn ffracsiwn o eiliad.</p> <p>&ldquo;Byddai meteorit tebyg yn taro atmosffer y Ddaear yn cynhyrchu seren wib hardd, ond gan nad oes atmosffer gan y lleuad mae&rsquo;n taro&rsquo;r wyneb yn syth gan achosi crater maint twll mawr.</p> <p>&ldquo;Caiff ychydig o dan 1% o ynni&rsquo;r meteorit ei droi&rsquo;n fflach olau, a dyma a lwyddom i&rsquo;w gofnodi yma yn Aberystwyth.&rdquo;</p> <p>Mae gwyddonwyr yn amcangyfrif bod y lleuad yn cael ei tharo gan feteoritau o faint tebyg mor aml ag unwaith bob 10 i 20 awr.</p> <p>Fodd bynnag, dim ond ar y rhan dywyll o&rsquo;r lleuad y mae modd gweld y fflachiadau ar delesgop gan eu bod mor wan.</p> <p>Ar ben hyn, rhaid i&rsquo;r fflachiad gael ei weld o fwy nag un lleoliad cyn gallu ei gadarnhau.</p> <p>&ldquo;Nid yw un ddelwedd yn ddigon,&rdquo; dywedodd Dr Cook. &ldquo;Gall pelydrau cosmig ar ffurf ymbelydredd o&rsquo;r gofod gynhyrchu fflachiadau byr iawn o olau a gall fod yn anodd iawn i ddweud y gwahaniaeth rhwng gwrthdrawiad go iawn ar wyneb y lleuad &acirc; phelydrau cosmig.&nbsp;</p> <p>&ldquo;Pan fydd gennych ddwy ddelwedd wedi eu tynnu ar yr un pryd gan ddau delesgop gwahanol yn edrych yr un rhan o&rsquo;r lleuad, gallwch fod yn si&#373;r bod hyn wedi digwydd ar wyneb y lleuad.&rdquo;</p> <p>Yn &ocirc;l Dr Cook, er bod mesur effaith un gwrthdrawiad ddim yn arwyddocaol, mae astudio ystadegau llawer o fflachiadau a&rsquo;u cymharu &acirc; nifer y tyllau sydd i bob cilomedr sgw&acirc;r, yn galluogi gwyddonwyr i ddyddio wyneb y lleuad.</p> <p>&ldquo;Ni fydd llawr o graterau ar ardal ifanc o&rsquo;r lleuad sydd wedi gweld gweithgaredd folcanig diweddar, rhai degau neu 100 miliwn o flynyddoedd yn &ocirc;l.</p> <p>&ldquo;Fodd bynnag, os yw wedi bod yn agored i&rsquo;r gofod am sawl biliwn o flynyddoedd mi fydd yn llawn craterau. Drwy gyfrif nifer y tyllau, fel cylchoedd mewn coed, cewch oedran cymharol yr wyneb.&rdquo;</p> <p>Mae ymchwil Dr Cook yn canolbwyntio ar erydiad ar y Lleuad, craterau newydd yn ffurfio a sut mae llwch yn symud o gwmpas.</p> <p>Drwy gydweithio gyda myfyrwyr, mae&rsquo;n astudio gwahanol gyfnodau&rsquo;r ffrwydradau yn fanylach er mwyn deall faint o wres sy&rsquo;n cael ei gynhyrchu ganddynt, maint y gronynnau a pha mor bell mae&rsquo;r shrapnel a gloddiwyd gan y gwrthdrawiad yn teithio.</p> <p>Mae&rsquo;n awyddus i gydweithio &acirc; seryddwyr amatur sydd &acirc; thelesgopau a chamer&acirc;u sy&rsquo;n gallu gwneud fideo manwl o&rsquo;r rhan dywyll o&rsquo;r lleuad. Gallai&rsquo;r gwaith hwn fod yn amhrisiadwy os yw pobl yn ymsefydlu ar y lleuad.</p> <p>Meddai: &ldquo;Bydd y data rydym yn ei gasglu yn ein galluogi i ddeall yn well natur y ffrwydradau hyn a diogelu canolfannau ar y lleuad neu longau gofod.</p> <p>&ldquo;Mae&rsquo;n debygol iawn y byddai unrhyw un sy&rsquo;n sefyll ar y lleuad yng nghyffiniau un o&rsquo;r ffrwydradau hyn yn cael ei ddallu gan y fflach olau, ac yna ei daro gan shrapnel yn teithio ar gyflymder 1-2 km yr eiliad.</p> <p>&ldquo;Byddai siwtiau gofod yn frith o dyllau o ganlyniad, a hynny&rsquo;n digwydd ychydig gannoedd o fetrau i ffwrdd hyd yn oed.&rdquo;</p> <p>Ar hyd y canrifoedd cofnodwyd fflachiadau gwrthdrawiad ar y lleuad.</p> <p>Yn 1178 sylwodd mynachod yng Nghaergaint ar bluen o olau ar ymyl y lleuad, ac yn 1948 gwelodd y seryddwr amatur Prydeinig F.H. Thornton fflach olau ddisglair y tu mewn i&rsquo;r crater Plato, ac ym 1953 tynnodd y seryddwr amatur Americanaidd Leon Stuart ffotograff &nbsp;o fflach hir ger crater Pallas.</p> <p><strong>Llun:&nbsp;Lleoliad y gwrthdrawiad: Gwelwyd y gwrthdrawiad yn hemisffer deheuol y Lleuad sydd wedi ei nodi gydag &lsquo;X&rsquo;, ychydig i&rsquo;r gogledd o geudwll Wolf</strong></p> <p><strong>Llun2:&nbsp;Mae Dr Tony Cook, cyn ymchwilydd yn Amgueddfa Genedlaethol Awyr a Gofod y Smithsonian yn Washington D.C., yn meddu ar archif o fflachiadau gwrthdrawiadau ar y lleuad sydd yn dyddio&rsquo;n &ocirc;l i&rsquo;r 2000au cynnar</strong></p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5177/ 2017-03-21T00:00:00-00:00 Galw am chwarae teg i amaethwyr Cymru yn dilyn gadael yr Undeb Ewropeaidd <p>Mae Plaid Cymru wedi galw ar i fuddiannau Amaethyddiaeth yng Nghymru gael ei gwarantu mewn unrhyw gytundebau masnach gan Lywodraeth San Steffan yn y dyfodol, gyda chytundeb gan holl genhedloedd y DU&nbsp; ar unrhyw fframwaith amaethyddol i&rsquo;r DU.</p> <p>Yn dilyn y penderfyniad i adael yr Undeb Ewropeaidd, bydd newidiadau sylweddol i amaethyddiaeth, cyllid materion gwledig a mesurau diogelu ar draws y DU yn ystod y blynyddoedd nesaf.</p> <p>Gallai hyn gynnwys newidiadau i fframweithiau rheoleiddio, polis&iuml;au ac o bosibl disodli&rsquo;r Polisi Amaethyddol Cyffredin.</p> <p>Wrth ysgrifennu erthygl yn ymateb i ganfyddiadau ymgynghoriad gan Blaid Cymru gyda&#39;r gymuned wledig yn ystod yr haf diwethaf am effaith gadael yr Undeb Ewropeaidd ar Amaethyddiaeth, nododd Simon Thomas, Ysgrifennydd Ynni, Newid Hinsawdd a Materion Gwledig Cabinet Cysgodol Plaid Cymru: &ldquo;Mae arnom angen fframwaith reoleiddio a&rsquo;r polis&iuml;au iawn i leihau gymaint ag sydd modd y niwed a achosir i&rsquo;r sector yn dilyn gadael yr Undeb Ewropeiadd.</p> <p>&quot;Mae&rsquo;n amlwg y gall Cymru gystadlu ar ansawdd ei bwyd a&rsquo;i diod, ond na all gystadlu o ran pris.</p> <p>&quot;Y mae yn wir yn fater o bryder y bydd cytundebau masnach Llywodraeth San Steffan yn arwain at osod tariffau ar allforion bwyd a diod Cymru a mewnforion rhad yn llifo i farchnad y DG.</p> <p>&ldquo;Barn Plaid Cymru yw y byddai buddiannau sector amaeth Cymru ar eu hennill orau trwy barhau i gymryd rhan yn y Farchnad Sengl, a bod yn rhaid osgoi rhwystrau tariff.&rdquo;</p> <p>Wrth s&ocirc;n am fframwaith amaethyddol posibl i&rsquo;r DU yn y dyfodol, meddai Simon Thomas: &ldquo;Wedi gadael yr UE, mae arnom angen fframwaith i&rsquo;r DG y mae&rsquo;r pedair cenedl yn cytuno arno yn gyfartal, gyda chymaint o ryddid ag sydd modd i wahanol agweddau.</p> <p>&quot;Mae tirwedd, daearyddiaeth, hinsawdd, diwylliant a iaith Cymru yn wahanol iawn i rannau eraill y DU a dyna pam fod angen ymrwymiad tuag at fframwaith pedair cenedl.</p> <p>&ldquo;Mae ar Lywodraeth San Steffan i&rsquo;r sector amaethyddol yr un lefel o gyllid wedi gadael yr UE ag a geir ar hyn o bryd dan y Polisi Amaeth Cyffredin. Rhaid i Lywodraeth Cymru hefyd ymrwymo i ddefnyddio&rsquo;r cyllid hwn i gynnal amaethyddiaeth a&rsquo;r economi wledig.&rdquo;</p> <p>Ychwanegodd: &ldquo;Carai Plaid Cymru weld cryfhau&rsquo;r cysylltiadau rhwng ffermio, yr economi wledig ehangach a&rsquo;n cymunedau.</p> <p>&quot;Mae gwell seilwaith, gwasanaethau a chyfleoedd ar hyd yr ardaloedd gwledig a chynnal y sector amaethyddol oll wedi eu cysylltu.&rdquo;</p> <p><strong>Llun: Simon Thomas</strong></p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5178/ 2017-03-21T00:00:00-00:00 Ple i Carwyn Jones am refferendwm aml-opsiwn yng Nghymru - Yes Cymru <p>Mae ymgyrchwyr wedi apelio at arweinwyr y pleidiau yn y Cynulliad i gefnogi cynnal refferendwm aml-opsiwn ar statws cyfansoddiadol Cymru, gan gynnwys annibyniaeth, os oes refferenda yn yr Alban neu ogledd yr Iwerddon.</p> <p>Mae&rsquo;r mudiad Yes Cymru, sy&rsquo;n ymgyrchu dros annibyniaeth, yn dadlau bod rhaid i bobl Cymru benderfynu pa fath o berthynas maen nhw am gael gyda Lloegr, os yw Iwerddon yn penderfynu cynnal pleidlais ar uno&rsquo;r Ynys neu&rsquo;r Alban yn cynnal pleidlais ar annibyniaeth. &nbsp;</p> <p>Mewn llythyr at arweinwyr y pleidiau yn y Cynulliad, meddai Sandra Clubb, llefarydd ar ran Yes Cymru: &ldquo;Mae Cymru wedi cyrraedd cyfnod tyngedfennol yn ei hanes: yn sgil datblygiadau yn yr Alban ac Iwerddon, mae cwestiwn hanfodol bwysig yn ein hwynebu: ydyn ni eisiau bod yn rhan o wladwriaeth &#39;Lloegr a Chymru&#39;&nbsp;neu ydyn ni eisiau gweld Cymru fel gwlad annibynnol?</p> <p>&quot;Hawl pobl Cymru yw penderfynu ar y materion hyn, a hynny mewn refferendwm.</p> <p>&quot;Os yw gogledd yr Iwerddon neu&rsquo;r Alban yn cynnal pleidlais ar adael y Deyrnas Unedig, mae&rsquo;n rhaid i ni gael dweud ein dweud: mae&rsquo;n rhy bwysig i&rsquo;w adael i wleidyddion yn unig.</p> <p>&ldquo;Mae&rsquo;r materion hyn yn effeithio cymaint ar ein cyfansoddiad a&rsquo;n perthynas gyda&rsquo;n cymodogion yn yr ynysoedd hyn a&rsquo;r tu hwnt. Mae&rsquo;n rhaid i ni gael refferendwm, ac, yn wir, mae&rsquo;n anochel.&rdquo;</p> <p>Ychwanegodd Sandra Clubb: &quot;Mae&rsquo;n rhaid i&rsquo;r pleidiau gwleidyddol adael i bobl Cymru benderfynu ar dynged ein cenedl - ni&#39;r bobol biau&#39;r ymgyrch hon ac mae hi ar gerdded.</p> <p>&quot;Rhaid i benderfyniadau am Gymru gael eu gwneud yng Nghymru. Mae gyda ni&#39;r hawl i fod yn genedl annibynnol a does dim dwyfol hawl gan San Steffan i deyrnasu drosom.&quot;</p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5169/ 2017-03-20T00:00:00-00:00 Mae croeso i ffoaduriaid yma &ndash; Annibynwyr Sir G&acirc;r <p>Mae corff sy&#39;n cynrychioli bron i 3,000 o aelodau eglwysi Annibynnol yn Sir Gaerfyrddin wedi pleidleisio yn unfrydol i wneud popeth o fewn eu gallu i gefnogi plant, merched a dynion sy&#39;n chwilio am noddfa rhag peryglon rhyfel a therfysg.</p> <p>Wrth groesawu&rsquo;r penderfyniad, dywedodd y Parchedig Aled Jones, Cadeirydd Cyfundeb Annibynwyr Gorllewin Caerfyrddin, bod ffoaduriaid yn aml yn cael eu dilorni a&rsquo;u gwrthod am nifer o resymau, gan gynnwys ofn y byddent rywsut yn dinistrio hunaniaeth y wlad sy&rsquo;n eu derbyn ac yn peryglu lles cymdeithas.</p> <p>Meddai: &quot;Mae disgwyl i ni Gristnogion i groesawu&rsquo;r gwrthodedig a&rsquo;r anghenus, i ddarparu lloches i&#39;r rhai sydd mewn angen.</p> <p>&quot;Mae&rsquo;r croeso hwn yn ymestyn, wrth gwrs, i&#39;r rhai sy&rsquo;n ddilynwyr crefyddau eraill, yn ogystal &acirc; phobl nad ydynt yn ystyried eu hunain i fod yn grefyddol.</p> <p>&quot;Roedd Iesu, mab Joseph a Mair, yn ffoadur rhag erledigaeth ym Mhalestina.</p> <p>&quot;Yn y diwedd, lladdwyd ef gan bwerau crefyddol, gwleidyddol a milwrol am feiddio byw yn unol &acirc; chariad Duw lle bynnag yr aeth.</p> <p>&quot;Er cymaint yw&rsquo;r demtasiwn i godi muriau ac eithrio pawb rydym yn ystyried sy&rsquo;n wahanol i ni, mae ein gwlad yn lle gwell pan fyddwn yn agor ein drysau i&rsquo;r sawl sydd angen ein help.</p> <p>&quot;Rydym yn gwrthod rhyfel fel modd i setlo anghydfod rhwng pobloedd, ond rhaid inni beidio &acirc; chuddio ein hwynebau pan welwn ein chwiorydd a brodyr yn dioddef oherwydd hynny.</p> <p>&quot;Yn yr un modd, fel Cristnogion rhaid i ni beidio &acirc; gwahardd o&rsquo;n cymdeithas bobl nad ydynt yn rhannu ein credoau ni.</p> <p>&quot;Mae byd Duw yn ddigon mawr i bawb, a&rsquo;n dyletswydd ni yw dysgu sut i rannu&#39;r byd hwnnw yn deg ac yn gyfiawn gyda&rsquo;r holl bobloedd.&rdquo;</p> <p>Cynhaliwyd Cwrdd Chwarter y Cyfundeb yng nghapel Pant-teg, achos a sefydlwyd yn yr ail-ganrif-ar-bymtheg mewn dyffryn gwledig anghysbell gan Anghydffurfwyr cynnar oedd yn cael eu gwthio i&#39;r cyrion a&#39;u herlid am eu ffydd a&rsquo;u cred.&nbsp;</p> <p><strong>Llun: Y&nbsp;Parchedig Aled Jones</strong></p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5170/ 2017-03-20T00:00:00-00:00 Bargen hanesyddol Dinas-ranbarth Bae Abertawe yn sicrhau 10,000 o swyddi a buddsoddiad o &pound;1.3bn i’r De-orllewin <p>Bydd bargen ddinesig hanesyddol gwerth &pound;1.3bn ar gyfer rhanbarth Bae Abertawe yn trawsnewid economi&#39;r De-orllewin, meddai&#39;r Prif Weinidog, Carwyn Jones.</p> <p>Gyda chefnogaeth &pound;125.4m o gyllid Llywodraeth Cymru, y fargen hon yw&#39;r buddsoddiad unigol mwyaf yn y rhanbarth ac mae disgwyl iddi greu 10,000 o swyddi newydd dros y 15 mlynedd nesaf.</p> <p>Mae bargen Dinas-ranbarth Bae Abertawe yn dwyn ynghyd gynghorau Abertawe, Sir Gaerfyrddin, Castell-nedd Port Talbot a Sir Benfro, ac yn cynnwys &pound;115.6m o gyllid Llywodraeth y DU, &pound;396m o arian sector cyhoeddus arall a &pound;637m o fuddsoddiad sector preifat.</p> <p>Ceir cynlluniau ar gyfer 11 o brosiectau sylweddol ar draws y rhanbarth ym meysydd ynni, gweithgynhyrchu clyfar, arloesi a gwyddorau bywyd.</p> <p>Bydd y Prif Weinidog, Carwyn Jones yn cael cwmni Prif Weinidog y DU, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol, Mark Drakeford, pedwar arweinydd yr awdurdodau lleol ac Ysgrifennydd Gwladol Cymru wrth lofnodi&#39;r fargen ddinesig mewn seremoni yn Stadiwm Liberty, Abertawe y bore yma.</p> <p>Cyn llofnodi, dywedodd y Prif Weinidog:&nbsp; &quot;Rydyn ni wedi bod yn pwyso&#39;n galed ers tro am lofnodi&#39;r fargen ddinesig hon, ac wedi rhoi&#39;r gefnogaeth gryfaf bosib iddi gyda &pound;125m o fuddsoddiad gan Lywodraeth Cymru.</p> <p>&quot;Bydd y pecyn hwn yn sicrhau swyddi a thwf economaidd i bob cwr o&#39;r De-orllewin, gyda manteision clir i bob ardal dan sylw.</p> <p>&quot;Bydd y fargen drawsnewidiol sy&rsquo;n cael ei chyhoeddi heddiw yn ysgogi economi&#39;r rhanbarth mewn cyfeiriad newydd, gyda chefnogaeth swyddi o ansawdd uchel a seilwaith digidol.</p> <p>&quot;Hoffwn i ddiolch i&#39;n partneriaid &ndash; yn arbennig arweinwyr yr awdurdodau lleol a Syr Terry Matthews &ndash; am eu harweiniad a&#39;u gweledigaeth wrth wireddu&#39;r fargen hanesyddol hon.</p> <p>&quot;Mae hyn yn dangos ymarferoldeb bargeinion dinesig ar gyfer gwahanol rannau o Gymru, ac rydyn ni am weld hyn yn digwydd yn y Gogledd hefyd.</p> <p>&quot;Rydyn ni&#39;n croesawu ymrwymiad Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn y gyllideb ddiweddar i Fargen Dwf Gogledd Cymru, ac fe fyddwn yn symud ymlaen gyda&#39;r trafodaethau ar y cynigion.&quot;</p> <p>Ychwanegodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol, Mark Drakeford: &quot;Heddiw rydyn ni&#39;n gweld penllanw sawl mis o drafod, ac rwy&#39;n falch iawn o weld y fargen hon bellach yn cael ei gwireddu.</p> <p>&quot;Roedd angen llawer o waith caled i gyrraedd i&#39;r fan hon, ond mae gan bob un o&#39;r 11 prosiect mawr yma gefnogaeth ariannol a&#39;r potensial i gyflawni ar ran pobl y De-orllewin, gan greu swyddi o ansawdd uchel a chyfleoedd y mae angen eu gweld ar draws y wlad.&quot;</p> <p>&nbsp;</p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5171/ 2017-03-20T00:00:00-00:00 Ambiwlans Awyr Cymru yn cael cymeradwyaeth gan Leanne Wood a Rhun ap Iorwerth <p>Mae arweinydd Plaid Cymru Leanne Wood a&rsquo;r Gweinidog Iechyd cysgodol Rhun ap Iorwerth wedi ymweld ag Ambiwlans Awyr Cymru i weld drostynt eu hunain y gwaith maent yn wneud.</p> <p>Cafodd y ddau eu tywys o gwmpas gan brif weithredwr yr elusen, Angela Hughes, i weld y cyfleuster newydd sbon y buont yn ei redeg o Borth Llanelli ers iddynt symud yno yn 2016.</p> <p>Yn ystod yr ymweliad, cawsant arddangosiad o sut y mae gweithwyr yr ambiwlans awyr yn ymateb mewn argyfyngau, ac fe aethant i fyny i&rsquo;r awyr i weld drostynt eu hunain pa mor fuan y gall yr hofrenyddion ymateb.</p> <p>Fe wnaethant gyfarfod hefyd &acirc;&rsquo;r staff a&rsquo;r gwirfoddolwyr sy&rsquo;n gofalu y gall yr elusen gynnal y gwasanaeth mae&rsquo;n ddarparu i&rsquo;r wlad. Mae angen i&rsquo;r elusen godi &pound;6.5 miliwn y flwyddyn i redeg o ddydd i ddydd.</p> <p>Meddai Leanne Wood AC: &ldquo;Roedd yn bleser cyfarfod t&icirc;m Gwasanaeth Ambiwlans Awyr Cymru a gweld yn union pa fath o waith maent yn wneud.</p> <p>&quot;Maent yn un o wir stori&acirc;u llwyddiant Cymru, ac yn rhywbeth y dylem ni ymfalch&iuml;o ynddo.</p> <p>&quot;Maent wedi hedfan dros 25,000 taith yn eu 16 mlynedd o fodolaeth.</p> <p>&quot;Yn y cyfnod hwnnw, maent wedi arbed bywydau di-rif ac wedi gwella amseroedd ymadfer ac ansawdd bywyd cleifion trwy roi gofal meddygol arbenigol iddynt yn gynt o lawer nac y buasent wedi ei dderbyn fel arall.</p> <p>&ldquo;Mae Ambiwlans Awyr Cymru yn mynd o nerth i nerth ac yn awr mae gwledydd eraill yn edrych tuag at Gymru i weld sut y gallant ddynwared ein gwasanaeth.</p> <p>&quot;Mae hynny&rsquo;n deyrnged nid yn unig i&rsquo;r staff anhygoel o wirfoddolwyr yng Ngwasanaeth Ambiwlans Awyr Cymru ond hefyd i haelioni&rsquo;r cyhoedd yng Nghymru sy&rsquo;n rhoi eu harian mor rhydd bob blwyddyn.</p> <p>&ldquo;Dyw cadw gwasanaeth o&rsquo;r radd flaenaf fel hyn ddim yn rhad, ond yn sicr mae&rsquo;n werth ei gadw, ac y mae&rsquo;r cyhoedd yng Nghymru yn ymateb yn rhyfeddol bob blwyddyn. Hir y parhaed hynny.&rdquo;</p> <p>Meddai Rhun ap Iorwerth AC: &ldquo;Yr oedd pob un aelod o&rsquo;r t&icirc;m y daethom ni ar eu traws yn haeddiannol falch o&rsquo;r hyn maent yn wneud bob dydd i achub bywydau.</p> <p>&ldquo;Fe wnaeth yr efelychiad o ddamwain yn gwneud i ni sylweddoli&rsquo;n union mor broffesiynol, mor sydyn a hanfodol yw&rsquo;r gwasanaeth hwn i&rsquo;r genedl.</p> <p>&quot;Mae&rsquo;n wasanaeth sydd ei angen fwyfwy yn ardaloedd gwledig a mwyaf pellennig y wlad.&rdquo;</p> <p>Ychwanegodd: &ldquo;Cawsom groeso cynnes ym Mhencadlys Dafen, ac yr oedd yn wych hefyd clywed am gynnydd y gwaith datblygu sy&rsquo;n digwydd yng nghanolfan Caernarfon a fydd, meddant, yn cael ei gwblhau dros y misoedd nesaf.</p> <p>Bydd hyn yn caniat&aacute;u i&rsquo;r Ambiwlans Awyr ddarparu gwasanaeth gwell fyth, ac edrychaf ymlaen at ymweld &acirc;&rsquo;r cyfleuster newydd, gwell hwnnw yn fuan iawn.</p> <p>&ldquo;Yn yr un modd &acirc; gweddill Cymru, mae&rsquo;n bleser gan Blaid Cymru gefnogi&rsquo;r elusen ryfeddol hon.&rdquo;</p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5173/ 2017-03-20T00:00:00-00:00 Llynnoedd rhewlifol yn peri bygythiad llifogydd <p>Mae ymchwilwyr o Brifysgolion Aberystwyth a Chaerwysg yn rhybuddio y gall llynnoedd rhewlifol beri bygythiad yn Chile.</p> <p>Bu Dr Ryan Wilson o Brifysgol Aberystwyth a Dr Stephan Harrison o Brifysgol Caerwysg ar daith maes i Chile ym mis Chwefror 2017.</p> <p>Wrth weithio yn nyffryn anghysbell Chileno ym Mhatagonia gyda&#39;r Athro John Reynolds o Reynolds International Ltd, fe ddaeth yn amlwg fod llyn Chileno wedi achosi llifogydd yn yr ardal gan greithio&rsquo;r tir.</p> <p>&quot;Roedd llifogydd mawr wedi rhwygo&rsquo;r dyffryn ac roedden ni wedi&rsquo;n synnu gan faint y dinistr. Roedd unrhyw goed oedd yn weddill wedi&rsquo;u plygu a&rsquo;u troi, a chlogfeini maint car wedi eu gwasgaru ar draws y gorlifdir,&quot; meddai Dr Wilson, sy&rsquo;n gydymaith ymchwil &ocirc;l-ddoethuriaeth yng Nghanolfan Rewlifeg Adran Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear Prifysgol Aberystwyth.</p> <p>&quot;Yn ffodus, &lsquo;does neb yn byw yn y rhan hon o ddyffryn Chileno ond mae llynnoedd rhewlifol eraill yn Chile a allai fod yn fygythiad gwirioneddol i ardaloedd poblog. O ganlyniad i gynhesu hinsoddol, rydyn ni&rsquo;n gweld mwy o doddi ar rewlifoedd a gall llynnoedd sy&rsquo;n cael eu creu gan y d&#373;r tawdd yma dorri trwy i&acirc; neu rwystrau marian ansefydlog gan achosi llifogydd mawr.&quot;</p> <p>Gan ddefnyddio lluniau dr&ocirc;n o&rsquo;r awyr i archwilio&rsquo;r gorlifdir a chwch pwrpasol yn cael ei reoli o bell i fesur dyfnder y llyn, roedd y t&icirc;m yn gallu hel tystiolaeth am yr hyn allai fod wedi achosi&rsquo;r llifogydd ac amcangyfrif y difrod i&rsquo;r tirlun.</p> <p>Bydd y wybodaeth yma yn gymorth o ran gwella dealltwriaeth o&#39;r prosesau ffisegol sy&#39;n gysylltiedig &acirc; digwyddiadau Llifogydd Ffrwydrol Llynnoedd Rhewlifol yn Chile.</p> <p>Bu&rsquo;r t&icirc;m ymchwil hefyd yn astudio morlyn El Morado, sydd wedi&rsquo;i leoli tua 76km i fyny&#39;r afon o&rsquo;r brifddinas Santiago.</p> <p>Er nad oes unrhyw risg ar hyn o bryd o lifogydd i&#39;r ddinas, bydd ymchwilwyr yn monitro&#39;r Morado gan ddefnyddio offer synhwyro o bell er mwyn rhagweld unrhyw gynnydd sydyn mewn lefelau d&#373;r.</p> <p>Dywedodd Dr Stephan Harrison o Brifysgol Caerwysg: &quot;Mae morlyn El Morado yn cael ei fwydo gan drwyn rewlif crog mawr a phetai hwn yn cwympo i&#39;r llyn, fe fyddai&rsquo;n creu ton reit sylweddol. Gallai digwyddiad o&rsquo;r fath fygwth adnoddau mwyngloddio a thwristiaeth i lawr yr afon felly mae angen bod yn wyliadwrus.&quot;</p> <p>Roedd y daith yn rhan o brosiect ymchwil &#39;Peryglon rhewlifol yn Chile&#39; sy&#39;n cael ei ariannu gan Gyngor Ymchwil y DU (RCUK), Cyngor Ymchwil yr Amgylchedd Naturiol y DU (NERC) a CONICYT Llywodraeth Chile (Comisi&oacute;n Nacional de Investigaci&oacute;n Cient&iacute;fica y Tecnol&oacute;gica).</p> <p>Y nod yw asesu amlder a maint peryglon rhewlifol, megis Llifogydd Ffrwydrol Llynnoedd Rhewlifol, yn Chile yn sgil newid hinsawdd yn y presennol a&#39;r dyfodol.</p> <p>Arweinydd y prosiect yw&#39;r Athro Neil Glasser o Brifysgol Aberystwyth: &ldquo;Wrth i rewlifoedd barhau i encilio a theneuo mewn ymateb i newid hinsawdd, gall y tebygolrwydd o lifogydd ffrwydrol peryglus yn Chile gynyddu. O&rsquo;r herwydd, mae angen datblygu fframweithiau rhanbarthol er mwyn monitro a lliniaru perygl.&rdquo;</p> <p>Mae ymweliad diweddaraf Dr Wilson a&#39;i d&icirc;m &acirc; Chile yn destun erthygl yng nghylchgrawn Science yr wythnos hon: http://science.sciencemag.org/content/355/6329/1004</p> <p><strong>Llun: Mae llyn El Morado yng nghanol yr Andes, tua 76km i fyny&#39;r afon o brifddinas Chile, Santiago</strong></p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5174/ 2017-03-20T00:00:00-00:00 Gwion Llwyd yw llywydd newydd UMCA <p>Gwion Llwyd yw llywydd newydd UMCA ar &ocirc;l cyfnod etholiadau dros yr wythnos diwethaf.</p> <p>Gwion fydd llywydd UMCA rhif 45 ac mi fydd yn dechrau ei swydd ar &ocirc;l gorffen ei gwrs yn astudio Hanes Cymru.</p> <p>Yn wreiddiol o Benygroes, Dyffryn Nantlle, mae Gwion wedi bod yn rhan bwysig o weithgaredd UMCA trwy fod yn aelod o bwyllgor UMCA fel swyddog RAG.</p> <p>Yn ychwanegol a hyn Gwion yw Is-gapten Clwb p&ecirc;l-droed Y Geltaidd eleni.</p> <p>Meddai: &ldquo;Dwi&rsquo;n falch o allu cael y cyfle i sicrhau dyfodol disglair i UMCA fel canolbwynt i&rsquo;r gymuned Cymraeg i fyfyrwyr Aberystwyth.&quot;</p> <p>Un o bwyntiau pennaf Gwion yn ei maniffesto oedd parhau ar ymgyrch i adnewyddu Pantycelyn erbyn Medi 2019.</p> <p>Dwedodd: &ldquo;Dwi&rsquo;n edrych ymlaen at barhau &acirc;&#39;r frwydr ail-agor Pantycelyn fel llety myfyrwyr cyfrwng Cymraeg gan gadw rhoi pwysau ar y Brifysgol i gadw at amserlen o adnewyddu adeilad eiconig.&quot;</p> <p>Mae llywydd UMCA, Rhun Dafydd yn gyffrous i gyd-weithio gyda Gwion yn y cyfnod trosglwyddo.</p> <p>Eglurodd: &ldquo;Dwi&rsquo;n edrych ymlaen at baratoi Gwion i&rsquo;r flwyddyn sydd o&rsquo;i flaen.</p> <p>&quot;Mae Gwion yn unigolyn brwdfrydig ac yn llawn hyder ei fydd yn ei gwneud y gorau dros fyfyrwyr Cymraeg Aberystwyth.&rdquo;</p> <p>&ldquo;Mae&rsquo;r flwyddyn nesaf yn hynod o bwysig o ran Ymgyrch ail Agor Pantycelyn ac mi fydd angen i Gwion sicrhau fod y Brifysgol yn cadw at ei gair a pheidio troi addewid ar y mater.&rdquo;</p> <p><strong>Llun: Gwion Llwyd</strong></p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5175/ 2017-03-20T00:00:00-00:00 DEC Cymru yn lansio ap&ecirc;l Dwyrain Affrica <p>Bydd y Pwyllgor Argyfyngau Brys yng Nghymru (DEC Cymru) yn lansio ei hap&ecirc;l argyfwng ar gyfer Dwyrain Affrica ar ddydd Llun, 20 Mawrth.</p> <p>Mae&rsquo;r ap&ecirc;l i godi arian ar gyfer yr 16 miliwn o bobl sydd mewn perygl o newynu yn Ethiopia, Kenya, Somalia a De Swdan, eisoes wedi ei lansio yn genedlaethol yn y DU ers ddydd Mercher ac fe gododd &pound;12m ar y diwrnod cyntaf.</p> <p>Mae&rsquo;r bobl sy&rsquo;n byw yn y gwledydd rhain yn nwyrain Affrica yn dioddef o ddiffyg bwyd, d&#373;r a thriniaeth feddygol o ganlyniad i sychder a gwrthryfel yn achos Somalia a De Swdan.</p> <p>Mae pobl eisoes yn marw yn Somalia a De Swdan, mae ystad o argyfwng cenedaethol wedi ei gyhoeddi yng Kenya ac mae Ethiopia yn ymrafael &acirc; sychder enyd yn dilyn yr El Nino gryfaf ar gofnod.</p> <p>Merched, plant a&rsquo;r henoed yw&rsquo;r rhai sy&rsquo;n dioddef fwyaf, gyda mwy na 800,000 o blant yn profi effeithiau diffyg maeth difrifol. &nbsp;</p> <p>Wrth i&rsquo;r ap&ecirc;l lansio yng Nghymru mae&rsquo;r elusennau sy&rsquo;n aelodau o&rsquo;r DEC eisoes yn cyrraedd miliynau o bobl yn y pedair gwlad gan gyflenwi cymorth fel bwyd, triniaeth ar gyfer effeithiau diffyg maeth ac arian.</p> <p>Mae gan Gymru gysylltiadau cryf a hir-dymor gydag Affrica ac mae Caerdydd yn gartref i un o&rsquo;r cymunedau Somali mwyaf a hynaf ym Mhrydain, gyda thrigolion o&rsquo;r wlad yn nwyrain Affrica wedi byw yn y Brifddinas ers mwy na chanrif.</p> <p>Yn y blynyddoedd diweddar mae Cymru wedi dod yn gartref i nifer o bobl o dde Swdan sydd wedi eu gorfodi i ffoi o&rsquo;u gwlad o achos gwrthdaro.</p> <p>Mae&rsquo;r rhaglen &lsquo;Cymru o Blaid Affrica&rsquo; wedi cefnogi prosiectau datblygu ar draws y cyfandir ers degawd a mwy ac mae nifer o gymunedau yng Nghymru gyda phartneriaeth ffurfiol a chysylltiadau gyda chymunedau yn Nwyrain Affrica.</p> <p>Mae nifer o bobl broffesiynol o Ddwyrain Affrica yn gweithio mewn prifysgolion, ysbytai a gwasanaethau cyhoeddus eraill yng Nghymru.</p> <p>Meddai Kirsty Davies-Warner, cadeirydd DEC Cymru: &ldquo;Mae gan y cyhoedd yng Nghymru draddodiad hir o gyfrannu yn hael i achosion o argyfyngau dyngarol rhyngwladol ac rwy&rsquo;n ffyddiog y byddwn ni eto yn ymateb ac yn cefnogi y bobl sydd mewn perygl o newynu yn Ethiopia, Kenya, Somalia a De Swdan.</p> <p>&ldquo;Mae&rsquo;r rhan yma o&rsquo;r wlad yn rhan o&rsquo;n hymwybyddiaeth genedlaethol ni gan fod gan nifer ohonom ffrindiau, teulu a chydweithwyr sydd wedi symud yma o ddwyrain Affrica ac sydd &acirc; chymaint i&rsquo;w gynnig i Gymru. &nbsp;</p> <p>&ldquo;Allwn ni ddim fforddio i oedi &ndash; nawr yw&rsquo;r amser i gynnig ein cefogaeth i&rsquo;r bobl sy&rsquo;n dioddef o newyn enbyd.</p> <p>&ldquo;Fel arall mae&rsquo;r sefyllfa yn mynd i waethygu a bydd nifer yn marw yn ddi-angen os na allwn ni gyflenwi y bwyd, d&#373;r a&rsquo;r driniaeth feddygol sydd ei angen arnynt.&rdquo;</p> <p>Roedd y &pound;12 miliwn a godwyd ar draws y DU ar gyfer yr ap&ecirc;l pan lansiwyd ar ddydd Mercher, 15&nbsp;Mawrth yn gyfraniad o &nbsp;&pound;7 miliwn gan y cyhoedd drwy decst, ff&ocirc;n ac ar-lein a chyfanswm o &pound;5 miliwn gan Lywodraeth Prydain drwy ei Chronfa Cyfateb Arian Dygarol (Aid Match Fund).</p> <p>Beth all eich arian brynu:</p> <ul> <li>gall &pound;25 brynu cyflenwad mis o b&acirc;st cnau sy&rsquo;n gallu achub bywyd plentyn sy&rsquo;n dioddef o ddiffyg maeth</li> <li>&nbsp;gall &pound;60 gyfrannu digon o dd&#373;r yfed gl&acirc;n i ddau deulu am fis</li> <li>gall &pound;100 olygu fod gan glinig gwerth wythnos o gyflenwadau meddygol i drin plant sy&rsquo;n dioddef o ddiffyg maeth.</li> </ul> <p>I gyfrannu i Ap&ecirc;l DEC Dwyrain Affrica ewch i www.dec.org.uk, ffoniwch y rhif 24-awr ar 0370 60 60 610, cyfrannwch dros y cownter mewn unrhyw fanc ar y stryd fawr neu swyddfa bost, neu anfonwch siec. Fe allwch hefyd gyfrannu &nbsp;&pound;5 drwy decstio y gair HELPU neu ASSIST i 70000.</p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5165/ 2017-03-17T00:00:00-00:00 UMAber yw Undeb Myfyrwyr y Flwyddyn <p>Mae Undeb Myfyrwyr Aberystwyth (UMAber) wedi ei henwi yr Undeb Myfyrwyr Addysg Uwch orau yng Nghymru.</p> <p>Cyflwynwyd y wobr i swyddogion UMAber yng ngwobrau blynyddol Undeb Cenedlaethol Myfyrwyr Cymru (UCMC) a gynhaliwyd yn Llandudno nos Fawrth 14 Mawrth.</p> <p>Mae&#39;r wobr yn cydnabod yr hyn a gyflawnwyd gan UMAber yn y deuddeg mis diwethaf wrth lunio addysg a rhoi grym i unigolion.</p> <p>Yn ogystal, dyfarnwyd Gwobr Cyfleoedd i Fyfyrwyr i UMAber ar y cyd gydag Undeb Myfyrwyr Prifysgol Bangor.</p> <p>Mae Gwobr Cyfleoedd i Fyfyrwyr yn cydnabod cyfleoedd cynhwysol i fyfyrwyr sydd wedi cael effaith drawsffurfiol ar y bobl dan sylw yn ogystal &acirc;&#39;r byd o&#39;u cwmpas.</p> <p>Dywedodd Llywydd UMAber Lauren Marks: &ldquo;Undeb sydd yn cael ei harwain gan fyfyrwyr ar gyfer myfyrwyr yw UMAber, a thrwy ddarparu cyfleoedd, hwyluso newid a chynnig cymorth, ein nod yw gwella profiad myfyrwyr o Brifysgol a&#39;u cynorthwyo i gyflawni eu potensial yn llawn.</p> <p>&quot;Rydym yn falch iawn bod ein hymdrechion wedi cael eu cydnabod gan UCMC wrth ddyfarnu Undeb Myfyrwyr y Flwyddyn 2017 i UMAber, mewn blwyddyn lle y gwelodd newid mawr, her a datblygu.&rdquo;</p> <p>Dywedodd Is-Ganghellor Dros Dro Prifysgol Aberystwyth, Yr Athro John Grattan: &quot;Ar ran y Brifysgol, hoffwn longyfarch UMAber ar ei llwyddiant nodedig.</p> <p>&quot;Mae llais y myfyrwyr yn eithriadol bwysig yn Aberystwyth ac mae&rsquo;r t&icirc;m o swyddogion sy&#39;n gweithio&#39;n galed yn Undeb y Myfyrwyr yn gwneud gwaith rhagorol o gynrychioli a chefnogi ein myfyrwyr.</p> <p>&quot;Mae&#39;r wobr hon yn adlewyrchiad o&#39;r cyfraniad y maent yn ei wneud i gyflawni profiad eithriadol i&#39;n holl fyfyrwyr.&rdquo;</p> <p>Yn ogystal ag ennill dwy wobr, cafodd UMAber ei chynnwys ar y rhestr fer ar gyfer gwobr T&icirc;m Swyddogion y Flwyddyn, a chafodd Swyddog Cyllid UMAber, Rebecca Thompson, ei henwebu yng nghategori Aelod Staff y Flwyddyn.</p> <p>Mae Gwobrau UCM wedi bod yn dathlu gwaith yr Undebau Myfyrwyr ers naw mlynedd.</p> <p>Maent yn gyfle i Undebau Myfyrwyr ennill cydnabyddiaeth genedlaethol am eu hymdrechion, gyda gwobrau ar draws yr holl weithgareddau o ymgyrchu ac amrywiaeth i gyfleoedd addysg a myfyrwyr.</p> <p>Mae gan UMAber dros 100 o glybiau chwaraeon a chymdeithasau, mewn meysydd mor amrywiol &acirc; dadlau a chadwraeth, a saethu peli paent a mynydda, a llu o fentrau gwirfoddoli.</p> <p>Mae&#39;r Undeb hefyd yn cynnal Gwasanaeth Cynghori, sy&rsquo;n darparu cefnogaeth annibynnol a chynrychiolaeth, boed yn academaidd, lles neu ariannol, i fyfyrwyr a allai fod angen cymorth ychwanegol tra yn y Brifysgol.</p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5166/ 2017-03-17T00:00:00-00:00 Anelu am ddathliad dwbl i Gymru ym Mharis <p>Efallai y bydd gwrthdaro ar y cae rygbi y penwythnos hwn, ond mae cig coch o Gymru yn ffefryn ymhlith Ffrancwyr.</p> <p>Wrth i d&icirc;m Cymru geisio ymestyn ei rhediad o fuddugoliaethau ym Mharis, mae Cig Oen Cymru wrthi&rsquo;n profi nad Leigh Halfpenny yw&rsquo;r unig enghraifft o allforion Cymreig yn mwynhau llwyddiant yn Ffrainc.</p> <p>Ers nifer o flynyddoedd, Ffrainc fu&rsquo;r farchnad dramor fwyaf am Gig Oen Cymru PGI, gyda mwy o gwsmeriaid bob blwyddyn yn ei ddewis.</p> <p>Y cwmni diweddaraf i benderfynu mai cig Cymru yw&rsquo;r gorau yw Boucherie Lalauze, cyflenwr cig o safon uchel sydd &acirc; siop yn ardal Pont-de-Flandre, sef canolfan hanesyddol y diwydiant cig ym Mharis, yn ogystal &acirc; chyflenwi cannoedd o dai bwyta a chwmn&iuml;au arlwyo ar draws y ddinas.</p> <p>Meddai Julien Courtin, Cyfarwyddwr Boucherie Lalauze: &ldquo;Rwy&rsquo;n falch o gyflenwi Cig Oen Cymru, i&rsquo;n cwsmeriaid yn y siop a hefyd ein cleientiaid yn y diwydiant gwasanaeth bwyd, ochr-yn-ochr &acirc; gweddill ein cig safonol.</p> <p>&quot;Mae ei statws PGI (Dynodiad Daearyddol Gwarchodedig) yn bwysig wrth roi hyder i bobl yn ei darddiad, yn ogystal &acirc;&rsquo;i flas dihafal.&rdquo;</p> <p>&ldquo;Mae Ffrainc yn farchnad bwysig iawn, sydd werth miliynau o bunnau&rsquo;r flwyddyn i ffermwyr a phroseswyr Cymru,&rdquo; meddai Deanna Leven, Swyddog Datblygu Allforion i Hybu Cig Cymru (HCC).</p> <p>&ldquo;Mae Cig Oen Cymru PGI wedi ennill ei le ymhlith y bwyd o safon y mae pobl Paris yn ei werthfawrogi, ac rwy&rsquo;n falch iawn fod Boucherie Lalauze wedi dewis ymddiried yn safon a tharddiad cig Cymreig.</p> <p>&quot;Does ond gobeithio y gallwn ddathlu cwsmer newydd i Gig Oen Cymru yn Ffrainc gyda buddugoliaeth i d&icirc;m Cymru ddydd Sadwrn!&rdquo;</p> <p><strong>Llun: Deanna Leven o HCC gyda Julien Courtin, Cyfarwyddwr Boucherie Lalauze</strong></p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5167/ 2017-03-17T00:00:00-00:00 Ll&#375;r Gwyn Lewis ymysg 10 llais newydd o Ewrop <p>Mae Ll&#375;r Gwyn Lewis wedi cael ei enwi ymysg 10&nbsp;awdur sy&#39;n dechrau dod i&#39;r amlwg yn Ewrop&nbsp;ar gyfer ymgyrch hyrwyddo arbennig yn ystod 2017-18.</p> <p>Cafodd enwau&#39;r Deg Llais Newydd o Ewrop eu cyhoeddi yn Ffair Lyfrau Llundain 2017 fel rhan o brosiect arloesol o&rsquo;r enw Ewrop Lenyddol Fyw, sy&rsquo;n cael ei arwain gan Lenyddiaeth ar draws Ffiniau (LAF).</p> <p>Wedi&rsquo;i lleoli yn Sefydliad Mercator ym Mhrifysgol Aberystwyth, mae Ewrop Lenyddol Fyw yn dod ynghyd ag ystod o bartneriaid llenyddol o 15 o wahanol wledydd yr UE.</p> <p>Ymhlith y Deg Llais Newydd ar gyfer 2017 mae nofelwyr, beirdd, dramodwyr a chyfieithwyr o Gymru, Gwlad Belg, Bosnia a Herzegovina, Ffrainc, Gwlad yr I&acirc;, Latfia, Lwcsembwrg, Gwlad Pwyl, Romania a Sbaen.</p> <p>Hon yw ail flwyddyn y prosiect Lleisiau Newydd a&rsquo;r nod yw rhoi llwyfan rhyngwladol i awduron diddorol nad sy&rsquo;n adnabyddus y tu hwnt i ffiniau eu mamwlad.</p> <p>Dywedodd Cyfarwyddwr y Fforwm Mynediad Lleol, Alexandra B&uuml;chler: &quot;Fe wnaethon ni ddewis ein casgliad cyntaf o Ddeg Llais Newydd ym mis Ebrill 2016 ac yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, maen nhw wedi cael cyfle i gyflwyno eu gwaith mewn nifer o wyliau llenyddol ar draws Ewrop a thu hwnt.</p> <p>&quot;Mae eu gwaith wedi ei gyfieithu i nifer o ieithoedd ac mae rhai ohonyn nhw bellach wedi sicrhau cytundebau ar gyfer cyfieithu eu llyfrau.</p> <p>&quot;Mae&#39;r awduron yma yn sicr wedi dod yn fwy adnabyddus yn y byd llenyddol rhyngwladol ac wedi elwa&rsquo;n greadigol ac yn broffesiynol o&rsquo;u profiadau.</p> <p>&quot;Rydyn ni bellach yn edrych ymlaen at weithio gyda&#39;n detholiad newydd o awduron a chyflwyno&rsquo;u gwaith i gynulleidfa ehangach.&quot;</p> <p>Yn dilyn y cyhoeddiad yn Ffair Lyfrau Llundain, bydd y Deg Llais Newydd 2017 yn dod at ei gilydd yng ng&#373;yl lenyddol Kosmopolis sy&rsquo;n cael ei chynnal yng Nghanolfan Diwylliant Cyfoes Barcelona 22-26 Mawrth.</p> <p>Yn ystod eu hymweliad, fe fyddan nhw&rsquo;n rhoi darlleniadau cyhoeddus fel rhan o raglen yr &#373;yl, yn cwrdd &acirc; chyhoeddwyr lleol, asiantau a threfnwyr digwyddiadau llenyddol, ac yn derbyn cyngor proffesiynol ar sut i ddatblygu gyrfa lenyddol ryngwladol.</p> <p>Mae detholiad Lleisiau Newydd o Ewrop yn rhan o brosiect Ewrop Lenyddol Fyw sy&#39;n cael ei gydlynu gan Llenyddiaeth ar Draws Ffiniau a&rsquo;i gyd-ariannu gan Raglen Ewrop Greadigol yr Undeb Ewropeaidd, gyda chymorth gan Gyngor Celfyddydau Cymru.</p> <p><strong>Manylion y Deg Llais Newydd</strong></p> <ul> <li>Andrei D&Oacute;SA (Romania)</li> </ul> <p>Ganed Andrei D&oacute;sa yn Brasov, Rwmania, yn 1985. C&icirc;nd va ceea Veni des?v&icirc;r?it Este ce (Pan ddaw cyflawnder, 2011) oedd ei gyhoeddiad llenyddol cyntaf ac fe enillodd wobr genedlaethol am farddoniaeth Mihai Eminescu Opera Prima Barddoniaeth a gwobr Iustin Pan?a am gyhoeddiad cyntaf.</p> <ul> <li>ARVIS VIGULS (Latfia)</li> </ul> <p>Bardd o Latfia yw Arvis Viguls (1985). Mae hefyd yn feirniad llenyddol ac yn gyfieithydd o&#39;r Saesneg, Sbaeneg, Rwsieg a Serbo-Croateg. Fe dderbyniodd ei gasgliad cyntaf o farddoniaeth Istaba (Ystafell, 2009) wobr Undeb Awduron Latfia ar gyfer y gyfrol d&eacute;but gorau a gwobr Llyfr y Flwyddyn gan Dzejas dienas sef prifwyl Latfia.</p> <ul> <li>Asia BAKI? (Bosnia a Herzegovina)</li> </ul> <p>Mae Asia Baki? (1982) yn fardd, awdur a chyfieithydd. Cafodd ei geni yn Tuzla, lle cafodd radd mewn iaith a llenyddiaeth Bosnia. Mae hi wedi cyhoeddi cyfrol o farddoniaeth, Mo&zcaron;e i kaktus, samo neka bode (Gall fod yn gactws, cyhyd &acirc;&#39;i fod yn pigo, 2009), a enwebwyd ar gyfer Gwobr Kiklop am gyfrol gyntaf.</p> <ul> <li>BRONKA NOWICKA (Gwlad Pwyl)</li> </ul> <p>Ganed Bronka Nowicka yn 1974 yn Radomsk, Gwlad Pwyl. Mae&rsquo;n gyfarwyddwr ffilm, yn sgriptiwr ac yn fardd. Mae ganddi radd mewn Cyfarwyddo Ffilm o Ysgol Ffilm yn ?&oacute;d? a gradd mewn Peintio o Academi Celfyddydau Cain Krakow, lle mae hi nawr yn fyfyrwraig PhD yn yr Adran Amlgyfrwng.</p> <ul> <li>CHARLOTTE VAN Den BROECK (Gwlad Belg)</li> </ul> <p>Bardd o Wlad Belg yw Charlotte Van den Broek (1991). Astudiodd Saesneg ac Almaeneg yn y brifysgol, ac mae bellach yn dilyn cwrs gradd yng Nghelfyddyd y Gair Llafar a Theatr yn y Conservatoire Brenhinol yn Antwerp. Gwnaeth ei d&eacute;but gyda&#39;i chasgliad o farddoniaeth Kameleon (2015) a enillodd wobr d&eacute;but Herman de Coninck.</p> <ul> <li>LL&#374;R GWYN LEWIS (Cymru)</li> </ul> <p>Awdur a bardd Cymraeg yw Ll&#375;r Gwyn Lewis (1987). Cafodd ei eni a&#39;i fagu yng Nghaernarfon, ac fe fu&rsquo;n astudio ym Mhrifysgolion Caerdydd a Rhydychen cyn cwblhau doethuriaeth ar waith T. Gwynn Jones a WB Yeats. Yn dilyn cyfnod fel darlithydd yn y Gymraeg ym mhrifysgolion Abertawe a Chaerdydd, mae bellach yn gweithio fel golygydd adnodd yn y Cydbwyllgor Addysg. Cafodd ei gyfrol gyntaf o farddoniaeth, Storm ar Wyneb yr Haul, ei chyhoeddi yn 2014. Fe enillodd ei ddarn cyntaf o ryddiaith Rhyw Flodau Rhyfel y wobr gyntaf yn y categori Ffeithiol Greadigol Llyfr y Flwyddyn Cymru 2015. Mae wedi cyhoeddi barddoniaeth, ffuglen ac erthyglau mewn cyfnodolion Cymraeg, gan gynnwys Ysgrifau Beirniadol, Poetry Wales, Taliesin ac O&#39;r Pedwar Gwynt.</p> <ul> <li>MANUEL ASTUR (Sbaen)</li> </ul> <p>Mae Manuel Astur (1980) yn awdur, newyddiadurwr a chynhyrchydd cerddoriaeth Sbaeneg. Mae&#39;n dysgu llenyddiaeth yn yr Escuela de Letras de Gij&oacute;n. Mae wedi cyhoeddi casgliad o farddoniaeth Y encima es mi cumplea&ntilde;os (Ac ar ben popeth, mae&rsquo;n ben-blwydd arnaf, 2013), nofel Quince Dias para acabar c&ocirc;n el Mundo (Pymtheg niwrnod i ddileu&rsquo;r byd, 2014) a thraethawd Ser&eacute; un anciano hermoso en un gran pa&iacute;s (Byddai&rsquo;n hen ddyn golygus mewn gwlad fawreddog, 2015), sydd i gyd wedi ennyn clod gan feirniaid a darllenwyr.</p> <ul> <li>NATHALIE RONVAUX (Luxembourg)</li> </ul> <p>Mae Nathalie Ronvaux (1977) yn fardd a dramodydd o Luxembourg. Mae hi&#39;n ysgrifennu yn Ffrangeg ac mae wedi cyhoeddi pedair drama a phum casgliad o farddoniaeth, gan gynnwys La libert&eacute; meurt chaque jour au bout d&rsquo;une corde (Mae rhyddid yn mawr bob dydd ar derfyn rhaff, 2012) a dau lyfr celf o farddoniaeth ar y cyd &acirc;&rsquo;r artistiaid gweledol Bertrand Ney a Robert Brandy.</p> <ul> <li>SOPHIE DIVRY (Ffrainc)</li> </ul> <p>Mae Sophie Divry (1979) yn un o nofelwyr rhagorol y cnwd diweddaraf o awduron naratif Ffrenig. Mae wedi gweithio fel newyddiadurwraig ar gyfer cyhoeddiadau megis La D&eacute;croissance a Le Monde Diplomatique, ac ers 2016 mae wedi cyfrannu at raglen radio ar France Culture. Mae&rsquo;n ymgyrchydd ffeministaidd ac yn sylwedydd craff ar gymdeithas gyfnewidiol. Mae ei phedair nofel yn archwilio ystod o faterion cymdeithasol.</p> <ul> <li>STEINUNN G. HELGAD&Oacute;TTIR (Gwlad yr I&acirc;)</li> </ul> <p>Mae Steinunn G. Helgad&oacute;ttir (1952) o Wlad yr I&acirc; yn artist gweledol, yn fardd adnabyddus ac yn awdur rhyddiaith. Graddiodd o Academi&rsquo;r Celfyddydau yn G&ouml;teborg. Cyhoeddwyd ei chyfrol gyntaf o farddoniaeth Kafb&aacute;tak&oacute;rinn (C&ocirc;r y llong danfor) yn 2011, a&rsquo;r ail, Skuldunautar (Dyledwyr), yn 2013. Derbyniodd Wobr Farddoniaeth J&oacute;n &uacute;r V&ouml;r yn 2011 a Gwobr Llenyddiaeth Menywod Gwlad yr I&acirc; am ei nofel Raddir UR h&uacute;si loftskeytamannsins (Lleisiau o d&#375;&rsquo;r gweithredwr radio), a gyhoeddwyd yn 2016.</p> <p><strong>Llun: Mae Ll&#375;r Gwyn Lewis o Gymru wedi ei ddewis yn un o Ddeg Llais Newydd&nbsp;</strong></p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5168/ 2017-03-17T00:00:00-00:00 Plaid yn lansio Cyrraedd y Miliwn - fframwaith strategol er mwyn cyrraedd y miliwn o siaradwyr Cymraeg <p>Bydd Sian&nbsp;Gwenllian AC,&nbsp;Ysgrifennydd Cabinet Cysgodol Plaid Cymru dros yr Iaith Gymraeg, yn lansio papur strategol cynhwysfawr heddiw (16 Mawrth), ar sut i greu miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.</p> <p>Mae&#39;r ddogfen sydd wedi ei chomisiynu gan Blaid Cymru a&#39;i llunio gan IAITH: Y Ganolfan Cynllunio Iaith yn archwilio&#39;r her mae Llywodraeth Lafur Cymru wedi ei gosod iddi hi ei hun o greu miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 gan gyflwyno llu o argymhellion ar y camau angenrheidiol i gyflawni hynny.</p> <p>Wrth siarad cyn lansio&#39;r papur &quot;Cyrraedd y Miliwn&quot;, dywedodd&nbsp;Sian&nbsp;Gwenllian AC&nbsp;mai prif ddiben y ddogfen oedd i ddefnyddio arbenigedd annibynnol IAITH er mwyn hwyluso gwaith y Llywodraeth o gyrraedd y nod heriol o gynyddu nifer y siaradwyr Cymraeg, a mynegodd ei gobaith y byddai&#39;r gwaith yn cael ei gymeradwyo gan y Gweinidog Llafur, cyrff yr iaith Gymraeg a&#39;r boblogaeth yn ehangach.</p> <p>Ymysg prif argymhellion y ddogfen mae tyfu&rsquo;r sector addysg a gofal plant cyfrwng Cymraeg, sicrhau fod ystyriaethau i&rsquo;r iaith yn rhan annatod o gynllunio economaidd&nbsp;fel rhan o gynnal y cyfundrefnau cynhaliol cyfredol, cryfhau&nbsp;r&ocirc;l Comisiynydd y Gymraeg yn rheoleiddio a hyrwyddo&rsquo;r iaith, a sefydlu asiantaeth hyd-braich newydd i hyrwyddo&rsquo;r iaith ym meysydd addysg, y gymuned a&rsquo;r economi.</p> <p>Dywedodd&nbsp;Sian&nbsp;Gwenllian: &quot;Mae nod Llywodraeth Lafur Cymru o gyrraedd miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 yn uchelgeisiol ac yn un mae Plaid Cymru yn cytuno a hi.</p> <p>&quot;Fodd bynnag, mae dros chwe mis wedi mynd heibio ers i&#39;r amcan hon gael ei chyhoeddi, a phrin yw&#39;r manylion o hyd yngl&#375;n &acirc;&nbsp;sut y mae&#39;r Llywodraeth yn bwriadu cyrraedd y nod.</p> <p>&quot;Mae Plaid Cymru wedi comisiynu papur strategol annibynnol ei hun er mwyn tanio&#39;r broses o gymryd camau cadarn ac ymarferol i greu&nbsp;dros 400,000 o siaradwyr Cymraeg newydd dros y tri degawd nesaf.</p> <p>&quot;Mae &#39;Cyrraedd y Miliwn&#39; yn ddogfen gynhwysfawr sy&#39;n cyflwyno llu o argymhellion ar gyfer llunio strategaeth effeithiol.</p> <p>&quot;Fel y nodir yn glir ynddi, yn greiddiol i&#39;r strategaeth mae&#39;n rhaid creu&#39;r amodau economaidd priodol i ffyniant yr iaith.</p> <p>&quot;Mae hi&#39;n gynyddol amlwg fod her yr iaith yn sefyll ochr-yn-ochr a&#39;r her o drechu tlodi a sicrhau dygnwch economaidd ein cymunedau ledled y wlad.</p> <p>&quot;Mae&#39;n bryd i&#39;r Llywodraeth Lafur roi&#39;r gorau i anwybyddu&#39;r ffaith fod cyflogau isel a diffyg cyfleoedd yn plagio cadarnleoedd yr iaith.</p> <p>&quot;Cred Plaid Cymru fod economi Cymru-gyfan gref yn allweddol i ddyfodol yr iaith ac mae&#39;n galonogol gweld rhai o&#39;r argymhellion&nbsp;hyn yn atgyfnerthu&#39;r farn honno.</p> <p>&quot;Yn bennaf oll, rhaid sicrhau fod gan bobl o bob oed yr amodau a&#39;r adnoddau angenrheidiol i ddysgu ac i ddefnyddio&#39;r iaith mewn addysg, mewn gwaith ac mewn bywyd bob dydd.</p> <p>&quot;Rwy&#39;n obeithiol y bydd y ddogfen&nbsp;hon yn symbyliad i&#39;r Llywodraeth roi&#39;r gorau i siarad am greu miliwn o siaradwyr Cymraeg, ac i fwrw iddi gyda&#39;r gwaith heriol ond hanfodol o gyflawni hynny.&quot;</p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5156/ 2017-03-16T00:00:00-00:00 Pentref yn Nwyfor ar frig rhestr yr ardaloedd gwaethaf ar gyfer cyflymder band eang <p>Mae data newydd ar gyflymder band eang yn datgelu fod dau bentref yn Nwyfor Meirionnydd ymhlith y gwaethaf yn y DU o ran cyflymder llawrlwytho.</p> <p>Mae ffigyrau a ryddhawyd gan Lyfrgell T&#375;&#39;r Cyffredin yn datgelu fod Abererch ar frig rhestr holl wardiau cynghorau ar draws y DU o ran y cyflymder arafaf i lawrlwytho, sef 2.7Mb/s gyda Tudweiliog ym Mhen Ll&#375;n gyda 4.7Mb/s.</p> <p>Mae saith o&#39;r 10&nbsp;ardal arafaf ar gyfer cyflymder band eang yng Nghymru.</p> <p>Mae AS Plaid Cymru Liz Saville Roberts yn dadlau fod pobl sy&rsquo;n byw yng nghefn gwlad yn dioddef yn anghyfartal pan ddaw i gyflymder band eang, ac wedi croesawu&rsquo;r newyddion fod BT ac Openreach yn gwahanu fel cyfle i &#39;fuddsoddi o ddifri&rsquo; yn seilwaith ddigidol Cymru, fel nad oes unrhyw gartref neu fusnes yn cael eu gadael ar &ocirc;l.</p> <p>Mae dros hanner y cartrefi yn yr etholaeth (50.9%) yn derbyn cyflymder cysylltiad band eang o dan 10Mb/s, yr lefel isaf sy&rsquo;n dderbyniol i lawrlwytho a osodwyd gan y Llywodraeth yn y Mesur Economi Digidol.</p> <p>Mae&#39;r ffigurau hefyd yn dangos fod 7.1% o gartrefi yn derbyn y cyflymder arafaf posibl (o dan 2Mb/s) o&#39;i gymharu &acirc; chyfartaledd y DU o 2.9%.</p> <p>Mae cyflymder cyfartaledd llawrlwytho Dwyfor Meirionnydd yn waeth o lawer na chyfartaledd y DU.</p> <p>Cymunedau eraill a nodwyd gan etholwyr fel rhai sydd &acirc; diffyg yn narpariaeth band eang ydy; Rhydymain, Harlech, Rhyd a Llanfrothen a Botwnnog.</p> <p>Dywedodd Mrs&nbsp;Saville Roberts: &ldquo;Mae&#39;r ffigurau hyn yn ailddatgan y rhaniad anghymesurol rhwng yr ardaloedd hynny sydd yn gallu cael mynediad i fand eang cyflym iawn a&rsquo;r cymunedau gwledig hynny sy&rsquo;n ei chael hi&rsquo;n anodd derbyn isafswm cyflymder llawrlwytho y Llywodraeth o 10Mb/s.</p> <p>&ldquo;Mae&#39;n frawychus bod saith allan o&#39;r 10&nbsp;ardal sy&rsquo;n perfformio waethaf o ran cyflymder band eang yng Nghymru, gyda dau yn etholaeth Dwyfor Meirionnydd.</p> <p>&quot;Yn wir, o&#39;r rhanbarthau hynny a nodwyd gyda chyflymder llawrlwytho gwael, y gwaethaf yw gogledd orllewin Cymru.</p> <p>&ldquo;Dylid sylweddoli fod y bobl sy&#39;n byw mewn ardaloedd gwledig yn gorfod dygymod &acirc; chysylltedd cyffredinol gwael hefyd.</p> <p>&ldquo;Mae llawer o fy etholwyr yn methu cael mynediad at beth y mae Ofcom yn ei gydnabod fel y cyflymder angenrheidiol i ddarparu &#39;profiad derbyniol&#39;, sy&#39;n ofynnol ar gyfer tasgau sylfaenol fel pori&#39;r we, ffrydio a galwadau fideo.</p> <p>&ldquo;Mae uwchraddio seilwaith ddigidol mewn ardaloedd gwledig yn hanfodol er mwyn sicrhau nad yw&rsquo;r economi wledig dan anfantais bellach.</p> <p>&quot;Mae&#39;r sefyllfa bresennol yn amlwg yn rhoi busnesau o dan anfantais ac yn gwneud i ddarpar gyflogwyr feddwl ddwywaith cyn buddsoddi mewn ardaloedd o&#39;r fath.</p> <p>&ldquo;Yr hyn yr ydym ei angen yng Nghymru yw cydraddoldeb mynediad at seilwaith telathrebu y wlad.</p> <p>&quot;Rwy&#39;n gobeithio bydd gwahanu BT o Openreach yn rhoi diwedd ar y monopoli yn narpariaeth band eang, sydd wedi methu hyd yn hyn i gwrdd ag anghenion penodol llawer o gymunedau gwledig.&rdquo;</p> <p>Dywedodd Aelod y Cabinet Cysgodol dros Faterion Gwledig Simon Thomas AC: &ldquo;Dros y misoedd diwethaf, rwyf wedi cael sawl cyfle i gwrdd &acirc; thrafod gyda thrigolion ardaloedd gwledig Cymru.</p> <p>&quot;Yn anffodus, yr un broblem sydd yn codi tro ar &ocirc;l tro sef y diffyg amlwg yn narpariaeth band-eang yn yr ardal.</p> <p>&ldquo;Rwyf wedi gofyn cwestiynau yn gyson i Lywodraeth Cymru a BT ar ran etholwyr fel Aelod Cynulliad ac fel Aelod y Cabinet Cysgodol dros Faterion Gwledig, teimlaf fod Band Eang yn hanfodol bwysig i sicrhau economi llewyrchus i Gymru.</p> <p>&ldquo;Nid yw&rsquo;r ystadegau ar gyflymder band-eang yng Nghymru yn creu syndod gan fod Llywodraeth Cymru wedi methu cwrdd &acirc; gofynion a sicrhau bod gan drigolion Cymru wledig mynediad cyson a chyflym i wasanaethau band-eang.</p> <p>&ldquo;Os rydym o ddifri am sicrhau economi llewyrchus ar draws Cymru, gan gynnwys ein hardaloedd gwledig, rhaid i ni sicrhau bod gan bob rhan o Gymru Fand Eang dibynadwy.&rdquo;</p> <p><strong>Llun: Liz Saville Roberts</strong></p> http://www.y-cymro.com/newyddion/c/x44/i/5158/ 2017-03-16T00:00:00-00:00