Y Cymro

Tai Mawr a Mieri

2012-05-05T00:00:00+1:00

Cafodd cyfrol hardd Tai Mawr a Mieri: Plastai Coll Cymru / Ancestral Houses: The Lost Mansions of Wales ei lansio yn Amgueddfa Ceredigion, Aberystwyth, nos Iau, 3 Mai.

Mae’r gyfrol yn cynnwys portffolio trawiadol o luniau du-a-gwyn Paul White o adfeilion tai ledled Cymru. Cyplyswyd y ffotograffau atmosfferig â thestun Cymraeg Siân Melangell Dafydd a thestun Saesneg Damian Walford Davies.

Treuliodd Paul yr ugain mlynedd ddiwethaf yn cofnodi adfeilion anheddau bychain a neuaddau mawr Cymru. Mae’n gweithio’n gyfan gwbl mewn du a gwyn, gan ddefnyddio camera maes pren a wnaed yn Siapan a dulliau ffotograffig traddodiadol. Bu’n arddangos yn helaeth drwy Gymru a thu hwnt, a chynrychiolir ei waith mewn casgliadau preifat a chyhoeddus. Gellir gweld ei bortffolio syfrdanol ar ei wefan www.welshruins.co.uk

Yn y cyflwyniad i’r gyfrol esbonia Siân Melangell a Damian ‘Wedi inni ein trwytho ein hunain yn hanes diwylliannol a phersonol y tai mawr, dechreuasom ar daith glera dros Gymru benbaladr, llyfrynnau nodiadau yn ein dwylo, a Paul yn ein harwain yn ddeheuig… Roedd tenantiaeth – hen a diweddar – y plastai i’w theimlo’n hynod gryf ym mhob lle. Ymetyb y testunau Cymraeg a Saesneg, felly, i gyfuniad o ddaearyddiaeth a delwedd.’

‘Dydw i ddim yn uniaethu â’r gwerthoedd hynny a gynhaliai’r tai mawr’, meddai Paul White; ‘Maen nhw’n cynrychioli cyfnod o anghydraddoldeb enbyd o ran cyfoeth, adnoddau a chyfle – ffordd o fyw sydd â’i gwreiddiau’n ddwfn mewn annhegwch cymdeithasol.’

‘O ganlyniad, nid yw’r delweddau yn y llyfr hwn yn pledio achos cadw ac adfer mewn unrhyw ffordd seml. Ac eto, rhaid cydnabod mai cartrefi ac aelwydydd oedd y plastai hyn unwaith – gofod a garwyd. Maent yn garnedd, ond gellir o hyd ymglywed â churiad calon a phrofi eiliadau o einioes yma,’ ychwanega’r awduron.

Nofel Flasus Newydd Manon Steffan Ros

2012-05-05T00:00:00+1:00

Mae nofel newydd Manon Steffan Ros yn cynnig mwy i’r darllenydd na gwledd o eiriau. Mae Blasu hefyd yn bryd i’r synhwyrau, wrth i’r bwydydd ddiferu’n gelfydd i’r stori ac i fyd y cymeriadau.

“Dwi wastad wedi bod dros fy mhen a’m clustiau mewn cariad efo bwyd,” cyfaddefa Manon Steffan Ros. “Mae fy atgofion hefyd ynghlwm â pha bynnag fwyd oedd o gwmpas ar y pryd – mae fy ngŵr yn fy herian i am ’mod i’n cofio’n union pa bryd ges i mewn bwyty ddeng mlynedd yn ôl, ond yn methu cofio lle dwi ’di rhoi fy ngoriadau! Mae bwyd yn brofiad emosiynol i mi, mae o’n un o’r ffyrdd dwi’n dangos cariad.”

Ond er bod pob pennod yn dechrau gyda rysáit wahanaol, mae Manon yn prysuro i bwysleisio nad llyfr ryseitiau yw’r nofel hon ond cyfle i ddarllenwyr flasu a phrofi’r un pethau â’r prif gymeriad, Pegi. Wrth ddewis a dethol y ryseitiau ar gyfer y nofel, cyfrannodd Manon ambell un sy’n agos at ei chalon – gan gynnwys pwdin barlys roedd ei hen hen nain yn ei baratoi bob bore ar gyfer naw o blant, a rysáit am grempogau ceirch ei nain o ochr arall y teulu.“Mi fues i’n pendroni am hydoedd a ddylwn i ddewis ryseitiau ro’n i’n gwybod oedd yn boblogaidd a thrin y nofel fel cyfle i arddangos fy hoff fwyd. Ond, yn y diwedd, roedd amgylchiadau Pegi yn llywio’r ryseitiau.”

Awydd archwilio’r profiadau sydd ynghlwm â blasau arbennig oedd yr awdures wrth fynd ati i greu’r nofel hon a hynny ar ôl iddi sylwi ar bwysigrwydd perthynas pobl â bwyd. Stori Pegi a’i pherthynas hi efo bwyd ydi prif gwrs Blasu, wrth iddi drio dygymod ag atgofion o’i phlentyndod anodd. “Mae cael perthynas gymhleth efo bwyd bron â bod yn norm erbyn hyn,” eglura Manon. “Dwi’n synnu faint o bobl sydd wedi dioddef o ryw anhwylder bwyta yn ystod eu bywydau, ac erbyn heddiw rydan ni’n gweld bwydydd fel rhai da neu ddrwg. Wrth gwrs, mae hyn yn golygu bod bwyd a bwyta’n brofiad emosiynol – tydi o ddim yn fater o fwynhau neu gasáu, mae o’n weithred o ddrygioni neu ddaioni.”

Dyma ail nofel yr awdures i oedolion, a hynny’n dilyn llwyddiant ei nofel gyntaf i oedolion, Fel Aderyn, enillydd gwobr Barn y Bobl Golwg 360 yng Ngwobrau Llyfr y Flwyddyn yn 2010. Yn yr un flwyddyn fe enillodd Manon Wobr Tir na-Nog am Trwy’r Tonnau, nofel i blant a phobl ifanc, ac mae ei nofel ddiweddaraf i bobl ifanc Prism, wedi cyrraedd rhestr fer Gwobr Tir na-Nog 2012.

Meddai Catrin Beard am Blasu: “Mewn byd lle mae greddfau naturiol yr unigolyn yn pylu, mae hon yn nofel sy’n ymdrin â sawl ysfa gyntefig sy’n ddwfn yn y ddynoliaeth.”

Cynhelir lansiad Blasu yn Llyfrgell Ceredigion (Llyfrgell newydd y Dref), Neuadd y Dref, Aberystwyth, nos Fercher yr 16eg o Fai am 7.30yh. Bydd gwin a chacennau bach ar gael – croeso cynnes i bawb!

Yr Elyrch – 100 heb fod allan, a £100 o wobr!

2012-05-03T00:00:00+1:00

WRTH i’r Elyrch baratoi i frwydro yn erbyn rhai o’r enwau mwyaf yn yr Uwch Gynghrair, a’r tymor bron â dod i ben, mae’r llyfr Yr Elyrch: Dathlu’r 100 gan Geraint Jenkins (Y Lolfa), un o wyth teitl newydd y gyfres Quick Reads/Stori Sydyn 2012, yn edrych ’nôl dros 100 mlynedd yn hanes y tîm anhygoel hwn.

Fel rhan o’r dathliadau, mae Quick Reads/Stori Sydyn yn cynnig y cyfle i un cefnogwr ennill gwerth £100 o dalebau i’w gwario yn Archfarchnad Clwb Pêl-droed Abertawe yn Stadiwm y Liberty.

I gystadlu, atebwch y cwestiwn hwn: “Beth oedd dyddiad y gêm gyntaf erioed a chwaraewyd gan yr Elyrch yn 1912?” Anfonwch eich ateb – yn cynnwys eich enw, cyfeiriad cartref, cyfeiriad e-bost a rhif ffôn – mewn e-bost at Rhodri@cambrensis.uk.com neu ffoniwch 02920 257075. Y dyddiad cau yw dydd Llun 4ydd Mehefin.

O gae’r Vetch i Stadiwm Liberty, ac o’r rheolwr cyntaf, Walter Whittaker, i Brendan Rogers, y rheolwr presennol, mae’r gyfrol yn llawn dop o hanesion difyr ac angerddol, fydd yn apelio at unrhyw un sydd wedi dilyn hynt a helynt eu hoff dîm, yr Elyrch, dros y blynyddoedd.

Mae’r llyfr yn talu teyrnged i rai o enwogion y gêm a fu’n gwisgo’r crysau gwynion enwog yn ystod eu gyrfaoedd llwyddiannus, yn cynnwys John Charles, Ivor a Len Allchurch, a hyd yn oed Syr Alex Ferguson.

Cawn hanes un o’r cyfnodau mwyaf llwyddiannus yn hanes y clwb, pan oedd John Toshack yn rheolwr y tîm. Rhwng 1978 a 1981, brwydrodd y clwb ei ffordd o’r bedwaredd adran i’r adran gyntaf. Yn awr, ddeng mlynedd ar hugain yn ddiweddarach, mae’r tîm unwaith eto ar ei orau, ac yn chwarae yn y Bencampwriaeth am y tro cyntaf.

Ychwanegodd Delyth Humphreys, Pennaeth Adran Llyfrau Plant a Hyrwyddo Darllen Cyngor Llyfrau Cymru: "Mae ymgyrch Stori Sydyn / Quick Reads yn denu mwy a mwy o sylw ac yn annog miloedd o bobl ledled Cymru i roi cynnig ar ddarllen – llawer ohonynt, o bosib, erioed wedi darllen llyfr o’r blaen.
"Mae’r teitlau newydd ar gyfer 2012 yn cynnig amrywiaeth ddifyr o bynciau, ac rwy’n siŵr y byddant yn apelio at bobl o bob oed, beth bynnag yw eu diddordebau."

Mae’r Athro Geraint H Jenkins, awdur y llyfr, yn hanu o Benparcau, Aberystwyth. Ymddeolodd yn ddiweddar fel Cyfarwyddwr Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, ar ôl bod yn y swydd er 1993. Cyn hynny roedd yn Athro a Phennaeth Adran Hanes Cymru ym Mhrifysgol Aberystwyth. Mae’n awdur dros ddeg ar hugain o lyfrau, a thros gant o erthyglau ar amrywiaeth eang o bynciau.

Mae’r Athro Jenkins wedi ysgrifennu’n helaeth ar hanes Cymru yn y cyfnod modern cynnar, ac yn olygydd cyffredinol tair cyfres lwyddiannus a gyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Cymru, sef A Social History of the Welsh Language, The Visual Culture of Wales a Iolo Morganwg and the Romantic Tradition in Wales. Mae’n awdur gweithiau arobryn ar hanes Cymru, crefydd a llenyddiaeth; ei gyhoeddiad diweddaraf yw hanes cynhwysfawr o Gymru, a gyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Caer-grawnt. Ef hefyd yw golygydd Cof Cenedl, casgliad blynyddol o draethodau hanesyddol.

Rhwng 1993 a 2007 roedd yn Gadeirydd a Chyfarwyddwr Ymchwil Bwrdd Astudiaethau Celtaidd Prifysgol Cymru. Cafodd ei ethol yn Gymrawd yr Academi Brydeinig yn 2002 ac mae’n aelod o Gyngor yr Academi Brydeinig; mae hefyd yn Gymrawd Anrhydeddus ym Mhrifysgol Abertawe. Yn weinyddwr profiadol, ac yn wyneb a llais cyfarwydd ar y teledu a’r radio, mae’r Athro Jenkins yn byw ym Mlaen-plwyf ac ymhlith ei ddiddordebau mae cerddoriaeth, chwaraeon a garddio.
Mae cyfrol Geraint Jenkins yn un o wyth teitl .ewydd yn y gyfres Quick Reads / Stori Sydyn ar gyfer 2012:

Teitlau Cymraeg a Chymreig Quick Reads / Stori Sydyn 2012:
Earnie: My Life at Cardiff City, Robert Earnshaw
Going for Gold: Welsh Olympic Dreams for 2012
Finger Food, Helen Lederer
Why Do Golf Balls Have Dimples? Weird and Wonderful Facts of Everyday Life, Wendy Sadler
Yr Elyrch: Dathlu’r 100, Geraint Jenkins
Cymru yn y Gêmau Olympaidd, John Meurig Edwards
Hunllef, ManonSteffan Ros
Tu ôl i’r Tiara: Bywyd Miss Cymru, Courtney Hamilton gydag Alun Gibbard

Capten Abertawe yn Datgelu Cyfrinach Llwyddiant yr Elyrch yn ei Hunangofiant

2012-05-03T00:00:00+1:00

Mae Garry Monk, capten Abertawe, yn chwaraewr anghyffredin. Nid yn unig mae wedi chwarae ym mhedair cynghrair pyramid pêl-droed Lloegr ond mae wedi bod yn gapten ym mhob adran hefyd.

Yr wythnos hon bydd y pêl-droediwr uchel ei barch yn cyhoeddi hanes ei fywyd mewn cyfrol ddadlennol a difyr Garry Monk: Loud, Proud and Honest (£9.95 Y Lolfa).

Yn y gyfrol mae’n trafod ei brofiad yn cydweithio gyda nifer o gadeiryddion, rheolwyr a chwaraewyr ac er ei fod yn canmol Kenny Jacket, Roberto Martinez a Brendan Rodgers mae ganddo sylwadau deifiol am Paulo Sousa a Peter Ridsdale. Mae’n croniclo datblygiad syfrdanol clwb pêl-droed Abertawe ac yn datgelu nifer o gyfrinachau am lwyddiant y clwb wrth iddynt ddringo trwy’r cynghreiriau. Mae’n gorffen y gyfrol gyda’r daith fyth gofiadwy i Wembley a phennod yn dilyn hynt y clwb yn yr Uwchgynghrair.

Cynchwynnod Garry Monk ei yrfa yn Torquay cyn symud i Southampton gan chwarae o dan reolaeth Glenn Hoddle a Gordon Strachan yn yr Uwchgynghrair. Erbyn hyn mae Garry Monk yn arwr yn Abertawe ac mae’r gyfrol sy’n datgelu llawer am yr hyn sydd yn mynd ymlaen tu ôl i’r llennu, yn sicr o blesio cefnogwyr selog yr Elyrch, gan efallai godi gwrychyn rhai o gefnogwyr Caerdydd.

Lansir Garry Monk: Loud, Proud and Honest (£9.95 Y Lolfa) yn siop Stadiwm y Liberty ar ddydd Llun y 7fed o Fai rhwng 2-3 o’r gloch.

Hanes Hynod Merch Ddewr Owain Glyndŵr

2012-04-26T00:00:00+1:00

Mae enw Owain Glyndŵr wedi’i serio yng nghof y genedl fel arweinydd cenedlaetholgar Cymru, a’r Cymro brodorol olaf i gael ei adnabod fel Tywysog Cymru. Er bod llawer wedi’i gofnodi am Glyndŵr, serch hynny, fe ddiflannodd o dudalennau hanes ym 1412 ac nid yw’n sicr ymhle yn union mae ei fan claddu. Yn ogystal, oni bai am y wybodaeth a geir mewn cerddi a ganwyd gan feirdd y cyfnod, nid oes llawer o hanes plant Glyndŵr i’w ganfod ychwaith.

Cynnig atebion i’r dirgelion hyn y mae John Hughes yn ei nofel newydd, Glyndŵr's Daughter, (Y Lolfa) sy’n gofnod ffuglennol o fywyd a thrafferthion un o ferched Tywysog Cymru - Gwenllian. Rydym yn dibynnu yn bennaf ar gerddi gan y beirdd canoloesol Lewys Glyn Cothi ac Ieuan Gyfanedd am ein gwybodaeth am Gwenllian, ond er eu bod yn canu clod i’w phrydferthwch, ei deallusrwydd a’i theyrngarwch, nid oes son am y ffaith fod ei bywyd hi, fel merch i Glyndŵr, wedi’i glymu i lanw a thrai rhyfel ei thad.

Mae’r awdur yn tynnu’r darllenydd yn ôl gydag ef i adeg gythryblus a thywyll yr oes, ac yn dangos sut y tynnwyd Gwenllian yn ddwfn i fyd cynllwynio er mwyn helpu achos ei thad, a sut y bu iddi orfod dioddef creulondeb ar ei eithaf yn ystod adeg gwrthryfel Glyndwr.

Cynigir lleoliad newydd i fedd Glyndwr gan yr awdur yn y nofel yn ogystal, gan ddadlau yn erbyn y syniadaeth draddodiadol ei fod wedi’i gladdu yn agos at ei gartref, neu ar ystâd un o’i ferched eraill yn Sir Henffordd. O ganlyniad i’r ffaith fod Gwenllian yn byw yng Nghenarth, Llanidloes, cred Hughes ei bod mewn gwell sefyllfa na gweddill ei theulu i helpu cuddio ei thad a thwyllo ei elynion yn ystod blynyddoedd olaf ei oes, gan ei bod yn byw mewn man fwy anghysbell. Byddai hi, felly, wedi chwarae rhan hollbwysig yn ei gladdu. Tybed ymhle yn ôl John Hughes, felly, bu gladdu Owain Glyndwr un cyfnos yn nhywyllwch hydref, 1415?

Dyma nofel gyntaf John Hughes, sy’n hanu o Lanidloes. Mae ganddo PhD mewn Cemeg, a newydd ymddeol fel prifathro Ysgol Uwchradd Llanidloes wedi 26 mlynedd yn y swydd.

Dwy wraig brysur yn y Bala

2012-04-26T00:00:00+1:00

Bydd o leiaf dwy wraig yn brysur iawn yn y Bala ddydd Sadwrn penwythnos Gŵyl Calan Mai. Yno cynhelir Bedwen Lyfrau eleni, gŵyl a drefnir gan Gwlwm Cyhoeddwyr Cymru, gyda digwyddiadau difyr a lansiadau llyfrau o bob math.

Haf Llewelyn a Sali Mali yw’r gwragedd prysur, ymysg cannoedd eraill wrth gwrs, gyda’r ddwy yn dathlu cyhoeddi 1000 Gair Cyntaf Sali Mali a gyhoeddir gan Wasg Gomer. Bydd Sali Mali wedi pacio ei bag a theithio i’r Bala gan ymweld â Neuadd y Cyfnod o dro i dro drwy’r dydd, ac mae Haf yn byw gerllaw yn Llanuwchllyn.

Fel athrawes brofiadol, fe ŵyr Haf am y geiriau allweddol sydd eu hangen ar blentyn wrth ddatblygu iaith ac wedi eu cyplysu gyda lluniau gwych Simon Bradbury, ceir cyfoeth rhwng cloriau‘r gyfrol. Mae yna fanylder a hiwmor yn y lluniau lliwgar gan gynnig cyfleoedd i riant, ofalwr neu athro ddatblygu sgiliau arsylwi, cyfri a chyfathrebu plentyn ifanc.

Yn ogystal â sefyllfaoedd cyfarwydd fel yn y tŷ, yn y gegin, yn yr ardd, ar y fferm, yn y dref ayyb ceir penodau cwbl Gymreig fel yn yr eisteddfod ac o gwmpas Cymru. Mae Jac y Jwc ar y wal ddringo, Jaci Soch yn casglu sticeri a Sali Mali wrth ei bodd yn canu gyda Jac Do ar lwyfan yr eisteddfod. Gwelir Sali Mali’n ymweld â Chanolfan y Mileniwm yng Nghaerdydd ac yn dysgu hwylio mewn canŵ ar lyn Tegid.

Swyddi, y siop deganau, y siop trin gwallt, tywydd, y tymhorau, lliwiau, rhifau a siâp – mae’r rhestr yn un gynhwysfawr a diolch i Haf am gasglu’r holl eirfa at ei gilydd mewn cyfrol liwgar sy’n werth bob ceiniog.

Gŵyl Lenyddiaeth Newydd i Blant yng Nghaerdydd

2012-03-22T00:00:00+1:00

Bydd Caerdydd, cartref Roald Dahl a Doctor Who, yn gartref i’w Gŵyl Lenyddiaeth gyntaf i Blant yn 2013. Fe’i cynhelir rhwng dydd Mercher 20 – Sul 24 Mawrth 2013. Bydd yn dwyn ynghyd rhai o awduron a darlunwyr gorau byd llyfrau plant, gan roi de Cymru ar fap llenyddiaeth plant unwaith eto.

Yr awdures doreithiog Jacqueline Wilson yw’r cyntaf i gadarnhau ei rhan yn rhaglen yr Ŵyl. “Rwyf wrth fy modd yn derbyn gwahoddiad i fod yn rhan o’r Ŵyl gyntaf yng Nghaerdydd sydd wedi ei hanelu yn benodol at ddarllenwyr iau,” meddai’r cyn Awdur Llawryfog i Blant. “Mae llyfrau yn rhoi rhwydd hynt i blant fod yn anturiaethwyr bach, er mwyn darganfod eu hunain a’r byd ehangach, ac mae’n hynod o bwysig annog a dathlu hyn.”

Ni fu llenyddiaeth i blant erioed mor fywiog, amlwg a chyffrous a dyma’r amser delfrydol i ddechrau gŵyl yng Nghymru sydd yn rhoi’r sylw dyledus i ddarllenwyr ifanc. Bydd yr Ŵyl yn galluogi pobl ifanc i gwrdd, ac i weithio ochr yn ochr â rhai o’r meddyliau mwyaf creadigol ym myd llyfrau plant. Bydd yn hyrwyddo llythrennedd a’r celfyddydau gyda rhaglen ddyfeisgar a hygyrch o ddigwyddiadau diwylliannol mewn mannau allweddol ym mhob rhan o Gaerdydd, yn yr iaith Gymraeg a’r Saesneg.

Trefnir Gŵyl Llenyddiaeth Plant Caerdydd gan Llenyddiaeth Cymru, Cyngor Caerdydd, Prifysgol Caerdydd, Amgueddfa Genedlaethol Cymru a Choleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru.

“Byddwn yn trawsnewid Caerdydd yn fyd hud o chwedlau a chymeriadau byw,” meddai Prif Weithredwr Llenyddiaeth Cymru, Lleucu Siencyn “Pa well ffordd i gychwyn blwyddyn o weithgarwch i blant â phobl ifainc dan adain Llenyddiaeth Cymru na deffro’u dychymyg gyda gŵyl fawreddog yn y brifddinas.”

“Bydd Gŵyl Llenyddiaeth Plant Caerdydd yn ddigwyddiad newydd allweddol ar gyfer y ddinas, gan ychwanegu at raglen o ddigwyddiadau sydd eisoes yn un brysur,” ychwanegodd y Cynghorydd Nigel Howells, Aelod Gweithredol Chwaraeon, Diwylliant a Hamdden. “Bydd y Cyngor yn helpu creu’r Ŵyl, yn rhaglennu ac yn darparu lleoliadau fel Castell Caerdydd. Bydd yn ffordd hwylus o annog plant i ddarllen ac, yn fwy pwysig, i fwynhau darllen”

Mae prosiectau fel Strategaeth Llythrennedd Cyngor Caerdydd a Chynllun Awdur Llawryfog Pobl Ifanc Llenyddiaeth Cymru yn cydnabod bod angen maethu sgiliau darllen ac ysgrifennu creadigol: bydd Gŵyl Llenyddiaeth Plant Caerdydd yn gyfle i bobl ifanc fynd i’r afael ag ystod ehangach o lyfrau a syniadau nac erioed o’r blaen.

Meddai’r gweinidog Addysg Leighton Andrews AC: “Bydd Gŵyl Llenyddiaeth Plant yng Nghaerdydd o fudd mawr i’r ddinas. Fel Gweinidog, un o’m blaenoriaethau yw codi safonau llythrennedd. Rhaid cefnogi unrhyw beth sydd yn ysbrydoli plant a phobl ifainc y ddinas i ddatblygu cariad tua at ddarllen ac ysgrifennu. Rwy’n dymuno pob hwyl i’r Ŵyl.”
Caiff gwybodaeth ychwanegol ei gyhoeddi yn ystod y flwyddyn wrth baratoi ar gyfer digwyddiadau’r gwanwyn nesaf.

Llun: Jacqueline Wilson

Cefnogi E-lyfrau o Gymru

2012-03-22T00:00:00+1:00

Mewn datblygiad pwysig i’r diwydiant cyhoeddi yng Nghymru, mae gwales.com – gwefan lyfrau’r Cyngor Llyfrau – bellach yn gwerthu e-lyfrau yn ogystal â llyfrau print.

Mae’r wefan, a sefydlwyd yn 1999 gyda chefnogaeth Llywodraeth Cymru, yn ffynhonnell gynhwysfawr o lyfrau a deunydd darllen o Gymru yn y ddwy iaith.

Ers ei sefydlu, datblygwyd y wefan i wasanaethu llyfrwerthwyr a llyfrgelloedd yn ogystal â’r cyhoedd, ac mae ei llwyddiant yn deillio o’r ffaith bod modd i gwsmeriaid o bob cwr o’r byd ei defnyddio i ddod o hyd i wybodaeth ac archebu llyfrau. Daw canran uchel o’r archebion a dderbynnir o’r tu allan i Gymru.

“Mae’n holl bwysig, y dyddiau hyn, ein bod yn hyrwyddo e-lyfrau yn ogystal â fersiynau print,” meddai Elwyn Jones, Prif Weithredwr y Cyngor Llyfrau. “Mae’r datblygiad hwn, felly, yn gam pwysig arall yn y broses o gynnig dewis eang o ddeunydd i’r darllenwyr.”

Mae bron i 150 o teitlau o Gymru ar gael fel e-lyfrau ar y wefan yn barod, a rhoddir pwyslais yn awr ar ehangu'r dewis, yn enwedig o ran y deunydd Cymraeg. Eisoes mae llyfrau yn y gyfres Stori Sydyn, a nofelau gan Geraint Evans, Gareth F. Williams ac Euron Griffith ymhlith yr arlwy sydd ar gael. Yn fuan iawn bydd rhai o glasuron yr iaith megis Cysgod y Cryman, Y Stafell Ddirgel a Traed Mewn Cyffion a gwaith T. Llew Jones yn ymddangos fel e-lyfrau, yn ogystal â chyfrolau gan awduron cyfoes megis Bethan Gwanas, Jon Gower ac Alun Jones.

Gyda’r Cyngor yn gwerthu e-lyfrau ar ffurf EPUB i’w lawrlwytho ar amrywiaeth o declynnau darllen – ac yn datblygu perthynas gyda’r dosbarthwyr Gardners – fe fydd modd i’r siopau llyfrau hefyd fod yn rhan o’r datblygiad gan gynnig e-lyfrau ar eu gwefannau. Yn yr un modd, bydd llyfrgelloedd yn gallu cynnig y llyfrau hyn i’w darllenwyr.

“Roedd yn holl bwysig ein bod yn sicrhau bod y siopau llyfrau’n rhan o’r datblygiad cyffrous hwn,” meddai Phil Davies, Cyfarwyddwr Gwybodaeth a Hyrwyddo’r Cyngor. “Mae mwy a mwy o bobl yn mwynhau darllen llyfrau ar declynnau electronig erbyn hyn, gan gynyddu’r galw am ddeunydd darllen o Gymru yn y ddwy iaith.”

Wrth groesawu’r datblygiad hwn dywedodd Huw Lewis AC, y Gweinidog Tai, Adfywio a Threftadaeth: “Rwy’n hynod falch bod Llywodraeth Cymru wedi sicrhau cyllid ychwanegol o £36,000 i Gyngor Llyfrau Cymru i hwyluso gwerthu e-lyfrau ar wefan gwales.com. Mae’n galonogol y bydd darllenwyr bellach yn gallu archebu e-lyfrau Cymraeg a Saesneg o wefan Gwales ac rwy’n falch y bydd y datblygiad hefyd o gymorth i siopau llyfrau, llyfrgelloedd a’r cyhoedd.”

Llun: Huw Lewis

Mihangel Morgan: Dewin y Straeon Dyfeisgar

2012-03-22T00:00:00+1:00

Sut y byddai Caradog Prichard yn ymdopi gyda cholli ei gof ar ôl ymddeol? Beth ddigwyddodd i Evan Roberts ar ôl i fwrlwm y Diwygiad ddod i ben? Beth oedd y foment allai fod wedi ysbrydoli Kate Roberts i feddwl am yr iaith Gymraeg fel ystlum mewn cerdd i’r Faner? A sut un oedd ‘hardd wreangyn’ Dafydd ap Gwilym, a beth oedd ei wir farn am ei feistr?

Dyma rai o’r cwestiynau y mae dychymyg unigryw Mihangel Morgan yn ceisio eu hateb yn ei gasgliad o straeon newydd. Yn Kate Roberts a’r Ystlum mae’n bachu rhai o brif ffigyrau llên a hanes Cymru – ac ambell gymeriad arall – a’u gosod mewn sefyllfaoedd annisgwyl, lle cawn eu gweld fel bodau meidrol yn eu holl gryfder neu wendid. Fe fydd y straeon yn eich goglais, eich synnu, eich anesmwytho ac yn cyffwrdd â’ch calon.

“Mae Mihangel Morgan yn ymateb yn greadigol i gynnyrch celfyddydol y gorffennol,” meddai Dr Jerry Hunter am Kate Roberts a’r Ystlum.

“Mae yma ddwyster a digrifwch, tynerwch a thristwch, myfyrdod a menter – a phob stori unigol yn gorfodi’r darllenydd i weld y cyfarwydd mewn ffordd gwbl wahanol. Ni allaf ddisgrifio’r gyfrol gyfoethog hon ond fel cydymaith ffuglennol i lenyddiaeth Cymru.”

Cydnabyddir Mihangel Morgan fel un o awduron gorau a mwyaf cynhyrchiol y Gymru gyfoes, ac mae disgwyl mawr bob amser am waith newydd ganddo. Dyma ei seithfed cyfrol o straeon. Cyhoeddwyd ei nofel ddiweddaraf, Pantglas, gan y Lolfa y llynedd.

Fe fydd y gyfrol yn cael ei lansio nos Fercher yr 28ain o Fawrth am 7.30 y.h. yn Ystafell Seddon, Yr Hen Goleg, Aberystwyth, a hynny yng nghwmni Bleddyn Huws a Jeremy Turner. Croeso cynnes i bawb!

Kate Roberts a’r Ystlum a dirgelion eraill, £7.95, Mihangel Morgan, Y Lolfa

Nofel y mis yn torri tir newydd

2012-03-08T00:00:00+1:00

Am y tro cyntaf erioed yn y byd cyhoeddi Cymraeg bydd llyfr yn cael ei chyhoeddi yn electroneg ag ar bapur yr un pryd, a hynny gan wasg y Lolfa.

Mae nofel newydd Gareth F Williams, Y Tŷ Ger y Traeth, yn Nofel y Mis, Cyngor Llyfrau Cymru, ac yn ogystal â medru’i darllen ar y Kindle, mi fydd hefyd posib ei darllen ar unrhyw ddyfais arall o’i lawrlwytho oddi ar wefan Gwales.

Dyma nofel sy’n ymdrin â phynciau hynod gyfoes, gan ei bod yn troi o amgylch bywyd Sara, merch 17 oed sy’n brifo’i hun yn fwriadol â chyllell. Mewn ymdrech i wneud synnwyr o’i bywyd, mae hi’n dianc o gartref ei rhieni yng Nghaerdydd i fyw at ei thaid – hen hipi sy'n byw ger y traeth ym Morfa Bychan.

Mae yna ddirgelwch y tu ôl i'r gwrthdaro rhwng cenedlaethau’r teulu, ac yn raddol fach mae’r hanes yn cael ei ddatgelu wrth i berthynas Sara a'i thaid ddatblygu.

“Roedd hi’n anodd ysgrifennu am sefyllfa Sara ar brydiau,” eglura Gareth F Williams, “oherwydd dim ond ffin denau sydd ’na rhwng swnio’n nawddoglyd, ac yna swnio'n ddidaro. Ro’n i hefyd am i’r nofel lifo, a darllen yn ddigon rhwydd, rhywbeth sydd ddim yn hawdd wrth sgwennu am bwnc mor anodd. ‘Easy reading is damned hard writing’ meddai Nathaniel Hawthorne, a gwir yw hynny bob gair.”

Heddiw, mae un o bob deuddeg person ifanc yn niweidio’u hunain, a chreda’r awdur ei fod yn bwnc prin ei ymdriniaeth mewn nofelau Cymraeg. Mae Gareth F Williams yn awdur toreithiog a phoblogaidd, ac yn sgwennu’n ddiflino i arlwyo’r arddegau yn ogystal ag oedolion. Enillodd wobr Tir na nOg bedair gwaith.

Calon y Genedl Rygbi: Hanes Stadiwm Enwocaf Cymru

2012-03-08T00:00:00+1:00

Parc yr Arfau: darn o dir sanctaidd lle plannwyd atgofion miloedd o gefnogwyr rygbi am ganrif a mwy. Mae llyfr newydd am y stadiwm, The Arms Park: Heart of a Rugby Nation yn sicr o atseinio atgofion gwahanol ymhlith pob un sy’n agor ei glawr – mae gennym ni oll ein stori am deithiau i’r brifddinas, boed hynny yn brynhawn ym Mharc yr Arfau, yn y Stadiwm Genedlaethol neu Stadiwm y Mileniwm.

Crewyd hanes ym Mharc yr Arfau yn ogystal, digwyddiadau a newidiodd rygbi’r byd am byth. Cyn i Gymru drechu’r All Blacks ym 1905, dechreuodd y cefnogwyr cartref ganu ‘Hen Wlad fy Nhadau’ mewn ymateb i’r Haka, a dyna ddechrau, felly, ar yr arfer o ganu’r anthem genedlaethol cyn pob gêm rhyngwladol. Ers hynny mae’r tir wedi profi tair Oes Aur ym hanes rygbi Cymru, ac efallai’n wir ein bod ar drothwy’r nesaf.

Serch hynny, nid yw’r llyfr ar gyfer y cefnogwyr rygbi’n unig – fe gynhaliwyd amryw o ddigwyddiadau pwysig yn hanes chwaraeon y byd ym Mharc yr Arfau, megis gemau pêl droed a rasys milgwn, bocsio a chriced, a llawer iawn mwy. Gall yr atgofion hyn amrywio o fuddugoliaeth y tîm rygbi cenedlaethol, i adegau o athrylith pur gan unigolion. Beth am y cais honno gan Gareth Edwards yn erbyn yr All Blacks? Neu ydach chi’n ddigon ffodus i fod wedi gwylio’r cewri yn carlamu i’r gad, megis Billy Meredith, Ian Rush, Monkey Gould, Shane a George North?

Dyma lyfr i danio’r dychymyg, i brocio’r cof, ac i’w fwynhau gan y genedl gyfan.

Cyn-enillwyr yn ymgiprys am wobrau 2012

2012-03-08T00:00:00+1:00

Mae nifer dda o’r awduron sydd wedi cyrraedd rhestrau byr gwobrau Cymraeg Tir na n-Og 2012 wedi cipio’r gwobrau yn y gorffennol. Bydd disgwyl mawr, felly, i weld pwy ddaw i’r brig yn 2012.

Cyflwynir gwobrau Tir na n-Og yn flynyddol gan Gyngor Llyfrau Cymru i anrhydeddu gwaith awduron a darlunwyr llyfrau plant, a hynny mewn tri chategori, sef categori cynradd Cymraeg, categori uwchradd Cymraeg a llyfr Saesneg gorau’r flwyddyn. Noddir y gwobrau gan CILIP Cymru (Sefydliad Siartredig Llyfrgellwyr a Gweithwyr Gwybodaeth Cymru) a Chymdeithas Lyfrau Ceredigion.

Ar restr fer y categori cynradd eleni mae Manon Steffan Ros, a enillodd y wobr yn 2010 gyda’i nofel gyffrous, Trwy’r Tonnau. Nofel antur, hyfryd o sensitif, yw Prism, y gyfrol sydd ar restr fer 2012. Pan aiff Twm i wersylla gyda’i frawd ieuengaf, Math, sy’n awtistig, daw pob math o helbulon i’w rhan.

Un arall o’r cyn-enillwyr yw D. Geraint Lewis, a enillodd Wobr Tir na n-Og yn 1995 am y gyfrol Geiriadur Gomer i’r Ifanc – cyfeirlyfr sydd wedi profi’n adnodd gwerthfawr mewn cartrefi ac ysgolion dros y blynyddoedd. Eleni, Mewn Geiriau Eraill, Thesawrws i Blant yw’r gyfrol sydd wedi cyrraedd y rhestr fer.

Roedd Mererid Hopwood yn un o’r beirdd a gyfrannodd at y gyfrol Byd Llawn Hud, a ddaeth i’r brig yn 2005. Straeon o’r Mabinogi yw’r gyfrol sydd ganddi ar y rhestr fer eleni, a honno wedi’i darlunio a’i dylunio’n gelfydd iawn gan Brett Breckon ac Olwen Fowler. Y gyfrol arall yn y categori yma yw Bob O’Chwith, llyfr stori-a-llun digri iawn gan Haf Roberts, wedi’i ddarlunio gan Giles Greenfield.

Mae yna bedwar teitl ar restr fer y categori uwchradd hefyd ac mae tair o’r awduron yn gyn-enillwyr. Mae Lleucu Roberts wedi dod i’r brig yn y categori yma ddwy waith, yn 2009 a 2011. Nofel seicolegol o’r enw Siarad sydd ar y rhestr eleni. Enillodd Gwenno Hughes y wobr yn 2000 am ei nofel Ta-ta Tryweryn! Eleni, Rhyfel Cartref sydd ar y rhestr, a checru rhieni’r prif gymeriad yw’r hyn sy’n creu’r rhyfel cartref.

Enillodd Rhiannon Wyn Wobr Tir na n-Og yn 2010 gyda’i nofel gyntaf, Codi Bwganod, ac mae ei hail nofel – Yr Alarch Du – wedi cyrraedd rhestr fer 2012. Stori am ffawd yw hon, am berthynas ac am ddiweddglo trasig. Un o gyfrolau’r gyfres Hanes Atgas – Y Ddau Ryfel Byd Enbyd – yw’r teitl arall ar y rhestr. Mae’r gyfres yma o lyfrau gan Catrin Stevens, wedi’u darlunio gan Graham Howells, yn cyflwyno hanes mewn dull difyr a phoblogaidd.

Dywedodd Nia Gruffydd, Cadeirydd Panel Dewis y Gwobrau Cymraeg, ‘Roedd cryn amrywiaeth yn y cynnyrch eleni ac roedd ehangder yr arlwy yn golygu bod yma rywbeth at ddant pawb.’

Ychwanegodd Elwyn Jones, Prif Weithredwr y Cyngor Llyfrau, ‘Mae’n braf iawn medru llongyfarch ein hawduron, darlunwyr a chyhoeddwyr ar safon ac amrywiaeth y llyfrau sydd wedi’u cyhoeddi ar gyfer plant a phobl ifanc yn ystod 2011.’

Mae manylion y llyfrau ac adolygiadau ohonyn nhw i’w gweld ar www.gwales.com a cheir gwybodaeth am yr awduron ar http://bit.ly/cyhoeddiadau.

Bydd enwau enillwyr y gwobrau Cymraeg yn cael eu cyhoeddi yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Eryri, ddydd Iau, 7 Mehefin, ac enw enillydd y wobr Saesneg yn cael ei gyhoeddi mewn digwyddiad arbennig yn Llyfrgell Ganolog Caerdydd yn ystod cynhadledd CILIP Cymru, ddydd Iau, 17 Mai 2012.

Teitlau rhestrau byrion 2012:

Categori Cynradd Cymraeg
Bob O’Chwith – Haf Roberts, lluniau gan Giles Greenfield (Gwasg Carreg Gwalch)
Mewn Geiriau Eraill, Thesawrws i Blant – D. Geraint Lewis (Gomer)
Prism (Cyfres yr Onnen) – Manon Steffan Ros (Y Lolfa)
Straeon o’r Mabinogi – Mererid Hopwood, lluniau gan Brett Breckon (Gomer)

Categori Uwchradd Cymraeg
Yr Alarch Du (Cyfres y Dderwen) – Rhiannon Wyn (Y Lolfa)
Y Ddau Ryfel Byd Enbyd (Hanes Atgas) – Catrin Stevens (Gomer)
Rhyfel Cartref (Cyfres Pen Dafad) – Gwenno Hughes (Y Lolfa)
Siarad (Cyfres y Dderwen) – Lleucu Roberts (Y Lolfa)

Llyfr Saesneg Gorau’r Flwyddyn
Full Moon – Jenny Sullivan (Pont)
Nelson at Sea – Simon Weston gyda David FitzGerald, lluniau gan Jac Jones (Pont)
Saving SS Shannon – Phil Carradice (Pont)

4 miliwn o blant heb fod yn berchen ar lyfr, yn ôl ymchwil newydd

2011-12-08T00:00:00+1:00

Yn ôl ymchwil newydd, mae dros 4 miliwn o blant ym Mhrydain heb fod yn berchen ar yr un llyfr.

Mae’r ymchwil a wnaed gan y National Literacy Trust yn dangos bod y nifer o blant nad ydynt yn berchen ar lyfr wedi cynyddu er 2005, sef y tro diwethaf y cynhaliwyd y pôl. Bryd hynny, dangoswyd fod un ym mhob deg plentyn heb fod yn berchen ar lyfr, ond erbyn heddiw mae’r ffigur yn un ym mhob tri phlentyn.

Yn seiliedig ar arolwg a wnaed gyda 18,000 o blant rhwng 8 a16 mlwydd oed, dengys yr ymchwil fod bechgyn yn llai tebygol na merched o fod yn berchen ar lyfrau.

Mae’r ymchwil hefyd yn dangos bod plant sy’n gymwys i gael cinio ysgol yn rhad ac am ddim – sy’n ddull o fesur tlodi – yn llai tebygol o fod yn berchen ar lyfr na'u cyfoedion mwy cefnog.

Mae casgliadau’r ymchwil yn dangos bod plant sy’n berchen ar lyfr yn fwy tebygol o berfformio’n well yn yr ysgol.

Canfu'r astudiaeth fod plant nad ydynt yn berchen ar lyfr dair gwaith yn fwy tebygol o gael lefelau llythrennedd yn is na'r norm o’u cymharu â rhai sy’n berchen ar lyfrau.

Daeth yr ymchwilwyr hefyd i’r casgliad fod 75% o blant sy’n darllen llyfr bob wythnos yn rhagori ar y lefel cyrhaeddiad a ddisgwylir ganddynt, o'i gymharu â 28.6% o blant nag oedd yn darllen llyfr o gwbl.

Yn ôl Delyth Humphreys, Pennaeth yr Adran Llyfrau Plant a Hyrwyddo Darllen yn y Cyngor Llyfrau: “Mae’r ymchwil newydd gan y National Literacy Trust yn fater o gonsýrn gan fod yr adroddiad yn dangos cysylltiad uniongyrchol rhwng y nifer o lyfrau yn y cartref a lefelau darllen plant.

"Mae’r Cyngor Llyfrau’n trefnu nifer o brosiectau – megis y Cymunedau Darllen a digwyddiadau hyrwyddo darllen a gynhelir i ddathlu Diwrnod y Llyfr – i ysbrydoli plant i ddarllen ac i danlinellu’r pleser a geir o wneud hynny.

"Rydyn ni hefyd yn cynnal cystadlaethau yn y wasg, megis Llyfrau i Dadau, sy’n rhoi llyfrau am ddim fel bod modd i deuluoedd gael cyfle i fwynhau darllen gyda’i gilydd. Gan fod yr arolwg hefyd yn dangos cysylltiad cryf rhwng y gallu i ddarllen a derbyn llyfrau fel anrhegion, mae’n tanlinellu pwysigrwydd cynllun Rhoi Llyfr yn Anrheg, sy’n rhan o’n gweithgareddau Diwrnod y Llyfr yng Nghymru.”

Mae rhai o awduron Cymru wedi ymateb i ganfyddiadau’r ymchwil. Yn ôl Mared Llwyd, awdur ac athrawes yn Ysgol Gymraeg Aberystwyth, “Mae’r ystadegau hyn ychydig yn frawychus. Fel awdur ac athrawes, teimlaf ei bod yn drueni mawr fod cynifer o blant yn colli allan ar un o'r profiadau mwyaf cyfoethog a chyffrous y gallent ei gael, sef codi llyfr ac ymgolli’n llwyr ym myd dychymyg."

Yn ôl Kate Williams o Sarnau, Ceredigion, sy’n fam i fab teirblwydd oed, “Mae hon yn sefyllfa hynod drist – ni ddylai unrhyw blentyn gael ei amddifadu o’r pleser a geir o ddarllen. Rydw i, neu fy ngŵr Huw, yn darllen gyda Steffan bob nos, ac mae e wrth ei fodd yn gwrando arnon ni’n dod â’r straeon yn fyw.

"Rwy’n credu bod darllen a llyfrau’n hanfodol i ddatblygiad plentyn, gan fwydo’i ddychymyg a datblygu’i eirfa. Efallai na all pawb fforddio prynu llyfrau, ond rhwng siopau llyfrau Cymraeg a llyfrgelloedd lleol – neu hyd yn oed ffeiriau a siopau ail-law – mae digonedd ar gael, a does dim esgus dros beidio â chyflwyno plant i’r pleser a geir o ddarllen.”

Llun: Kate Williams gyda Steffan Arnallt

Cyd-ddigwyddiad neu ffawd?

2011-12-02T00:00:00+1:00

MAE nofel ddiweddaraf Rhiannon Wyn yn llawn cyd-ddigwyddiadau – digwyddiadau y crybwyllwyd gan ddynes dweud ffortiwn mewn ffair. Neu ai ffawd sydd sydd wedi rhag-drefnu’r cyfan? Mae’r stori’n arwain at ddiweddglo erchyll yng nghysgod Castell Caernarfon, a’r alarch du yn gweld y cyfan. Un eiliad, un castell, un alarch ac un corff.

Nofel dywyll a theimladwy am berthynas tri chymeriad yw Yr Alarch Du. Meddai’r awdur: “Er nad ydw i wedi ei enwi’n uniongyrchol, mae’r nofel wedi ei lleoli yng Nghaernarfon. Mae hi’n dref hynod – yn cynnwys y cyfuniad ro’n i’n chwilio amdano o ddosbarth canol a gweithiol, yn ogystal â hiwmor y sgwrs a phresenoldeb y castell unigryw a’r elyrch sy’n symbol yn y llyfr. Mae damcaniaeth yr alarch du yn cyfeirio at ddigwyddiad na ellir ei rag-weld, ac sy’n cael effaith andwyol a phell-gyrhaeddol ar fywydau a digwyddiadau, a’r daith sy’n arwain at hynny. Dyna ydi craidd y nofel.”

Mathew, John (ei dad) a Lara (ei gariad) yw’r prif gymeriadau ac mae’r nofel mewn tair rhan – pob rhan wedi’i neilltuo i adrodd y digwyddiadau o safbwynt pob cymeriad yn ei dro. Mae Lara’n cael ei swyno gan Mathew, sy’n cynnig awgrym o fywyd gwell, gwahanol iddi hi. Perthynas stormus yw hon ond mae’r ddau’n sylweddoli bod rhywbeth mawr ar droed a hynny’n eu clymu gyda’i gilydd. Mae John yn creu gwrthdaro gwahanol. Mae’n alcoholig, wedi rhoi’r gorau i’w waith fel ffotograffydd, a’i wraig ddosbarth canol, gapelog, barchus wedi dioddef llawer yn sgil problemau ei gŵr.

Meddai Rhiannon: “Dw i’n cofio gwylio rhaglen deledu am Callum Best, mab George Best, yn ymweld â phlant i rieni â phroblemau diod. Roedd yn bwnc dyrys a chymhleth, ond sefyllfa yn unig oedd hon. Mi ddaeth y stori wedyn o siarad â ffrind am ddweud ffortiwn ac ro’n i wedi bod yn darllen tipyn am y cysyniad o synchronicity. Mi welais fod y thema ffawd yn datblygu – pa mor gaeth neu rydd ydi unigolyn ac felly o fan’na y daeth y syniad ac wedyn datblygodd y cymeriadau.”

Cafodd Rhiannon Wyn ei magu yn ardal Carnarfon ac mae’n byw yn Llanwnda gyda’i gŵr. Dyma ei hail nofel. Enillodd ei nofel gyntaf, Codi Bwganod, Wobr Tir na n-Og 2010.
Yn ôl Rhiannon: “Mi fues i’n meddwl am y stori, gwenud gwaith ymchwil a phlotio am dros flwyddyn ond yna mi gafodd ei hysgrifennu yn ystod eira gaeaf y llynedd. Dw i’n gobeithio ei bod hi’n nofel sy’n codi cwestiynau ac yn gwneud i rywun feddwl. Mae wedi ei hanelu at yr arddegau hŷn ond mae’r themâu yn reit dywyll a dw i’n gobeithio y gall apelio at oedolion hefyd.”
Yr Alarch Du, Y Lolfa, £5.95

Trychineb y tyrau yn Efrog Newydd a damwain yng Nghaerdydd – nofel newydd Lleucu Roberts

2011-12-02T00:00:00+1:00

Efrog Newydd 9/11. Mae awyren ar fin taro un o dyrau’r Twin Towers.

Caerdydd 9/12. Mae car yn taro merch ifanc a’i lladd. Ym meddwl Mair, ei mam, mae’r ddau ddigwyddiad yn mynd yn un. Mae hi’n methu anghofio na dianc rhag y dryswch.

Dyma fyd Siarad, nofel newydd Lleucu Roberts, awdures boblogaidd sydd wedi ennill gwobrau am ei gwaith. Mae’n stori gyfoes iawn sy’n trafod gwallgofrwydd ac anallu pobl i gyfathrebu gyda’i gilydd.

Deng mlynedd ar ôl cyflafan 9/11 mae pobl yn dal i gofio. Mae’r lluniau yn dal yn fyw ar deledu a’r we. Deng mlynedd ar ôl marwolaeth Marged, mewn damwain ar un o strydoedd y Brifddinas, mae’r golled yn dal yn fyw ym meddwl Mair. “Wnaeth nifer uchel y marwolaethau-cyn-pryd y diwrnod cynt ddim atal un arall y diwrnod wedyn, fwy nag a wnaethon nhw erioed,” meddai Lleucu Roberts, un o’n awduron mwyaf poblogaidd i oedolion a’r arddegau. “‘Hedfan a llusgo ’run pryd’ wnaeth y blynyddoedd ers hynny i Mair, mam Marged. Nid yw hi eto wedi gallu camu ymlaen o’r digwyddiad a roddodd stop ar normalrwydd y teulu.”

Mae byd operâu sebon yn fwy diogel i Mair, ddeng mlynedd ar ôl y ddamwain, ac mae’n treulio ei hamser sbâr i gyd yn eu gwylio. Mae John, y gŵr, yn sgwennu operâu sebon, ac yn ei chael hi’n haws siarad gyda ffrindiau ar-lein. Y cyfrifiadur yw byd Siôn 18 oed a thrwy hwnnw mae ef a Rachel, ei gariad, yn cyfathrebu ac yn cynllunio ar gyfer y dyfodol.

“Haws gan rai fyw bywydau’r bocsys na’u bywydau nhw eu hunain a siarad am yr hyn a ddigwyddodd,” meddai Lleucu Roberts sy’n fam i bedwar o blant. “Haws gan Mair siarad â Marged a byw sebon yn hytrach na wynebu ei realiti ei hun sy’n prysur freuo.

“Siôn, y myfyriwr mewn cariad, yw’r unig un sy’n gweld byd y tu allan i’r bocs, yr unig un o’r tri sy’n codi llais rhag ein cau ni i gyd mewn bocsys cyfleus, a’n bwydo â sebon.”

Mae’r cymeriadau a’r pynciau’n sicr o apelio at oedolion a’r arddegau wrth i’r nofel gyrraedd diweddglo dirdynnol.

Enillodd Lleucu Roberts wobr Tir na n-Og ddwywaith am Annwyl Smotyn Bach a Stwff – Guto S. O Sir Aberteifi yn wreiddiol, mae’n byw yn Rhostryfan ers pedair blynedd ar ddeg.

“Dyma nofel am wallgofrwydd, am fethu cyfathrebu, am wirionedd a rhith – nofel sy’n siarad am ein dyddiau ni,” meddai.

Mae gan Lleucu nofel arall i oedolion yn y wasg ar hyn o bryd ac mae’n gweithio ar nofel arall i blant uwchradd.

‘O’r Witwg i’r Wern’

2011-12-02T00:00:00+1:00

Yng Nghaffi Beca, Efail-wen, ar nos Iau, 15 Rhagfyr, fe lansir llyfr cymunedol dwyieithog, hir-ddisgwyliedig, ardaloedd Mynachlog-ddu, Llangolman a Llandeilo.

Golygwyd y llyfr 500 tudalen O’r Witwg i’r Wern – teitl Saesneg Ancient Wisdom and Sacred Cows - gan yr awdur a’r newyddiadurwr, Hefin Wyn, o gymuned gyfagos Maenclochog, ac fe fu’r gwaith ar y gweill ers ymron tair blynedd.

Disgrifia’r golygydd y tair cymuned fel casgliad o gartrefi ar wasgar, yng nghysgod y Preselau, yn hytrach na phentrefi cyflawn. Mae gan bob cymuned ei thraddodiadau hanesyddol cryf er gwaethaf yr erydu a fu o ganlyniad i’r newidiadau cymdeithasol diweddar:

“Dros y degawdau diwethaf gwelwyd newidiadau dirfawr yng ngwead y gymdeithas. Ond fe fu byd-olwg llawer o’r dynion dwâd yn fodd i werthfawrogi gogoniant y fro o’r newydd. Mae’r gyfrol hon yn giplun o fywyd yng nghesail y Preselau.

Mae teitl y gyfrol yn ddisgrifiad daearyddol o’r ardal dan sylw sy’n ymestyn o darddiad afon Witwg yn y gogledd ddwyrain draw at darddiad afon Wern yng ngorllewin y plwyf, ac sydd wedyn yn rhedeg lawr i gyfeiriad Rhydwilym i ymuno â Chleddau Ddu. Roedd gan Waldo Williams, y bardd a dreuliodd gyfnod o’i blentyndod yn yr ardal, linell yn ei gerdd ‘Preseli’ sy’n sôn am ‘A’m llawr o’r Witwg i’r Wern ac i lawr i’r Efail’.

Mae’r gyfrol yn clodfori nifer o arwyr y cilcyn hwn o dir gan gynnwys dau chwaraewr rygbi rhyngwladol, Brian Williams a Dai Evans, Penygraig; y Parchg R. Parri-Roberts a fu’n weinidog ar Eglwys Bethel am 44 mlynedd gan chwarae rhan amlwg ym ‘Mrwydr y Preselau’ ar ddiwedd y 1940au; W. R. Evans, sefydlydd Bois y Frenni sy’n dal i ganu ei gyfansoddiade; E. Llwyd Williams a ysgrifennodd yn helaeth am yr ardal ac yr atgynhyrchir rhai o’i bortreadau o gymeriade’r fro heb anghofio, wrth gwrs, Twm Carnabwth, arweinydd y Beca yn 1839, a datgelir nifer o ffeithiau newydd am ei hynt, yn ogystal â photsiers lleol a oeddent yn sicr yn arwyr gwerin yn eu cyfnod.

Rhoddir sylw hefyd i anghydfod lleol yn 1890 adeg Rhyfel y Degwm pan wysiwyd nifer o drigolion i’r llys yn Arberth am iddyn nhw rwystro beilïaid rhag atafaelu eiddo. Gofynnwyd am iawndal o £50 ond penderfynodd yr ynadon bod £25 yn ddigonol.

Braint yw cael cyhoeddi erthygl am Niclas y Glais gan ei or-nai, Glen George, sy’n olrhain gyrfa ei hen wncwl ac yn tafoli ei gynnyrch llenyddol. Ganwyd T. E. Nicholas ar gyrion plwyf Mynachlog-ddu mewn bwthyn o’r enw Llety, sydd bellach yn adfail, ger Pentregalar.

Ceir sypyn go lew o atgofion gan gyfranwyr a fagwyd yn yr ardal mewn oes a fu ac sydd bellach yn byw mewn llefydd megis Dinbych-y-pysgod, Penrhyn-coch, Dinas Mawddwy, Pontarddulais ag Aberhonddu, ac mor bell i ffwrdd â Chofentri, Caerlŷr a hyd yn oed Seland Newydd.

Mae’r teitl Saesneg Ancient Wisdom and Sacred Cows yn deitl erthygl gan Martin Gulbis, na threuliodd fwy nag ychydig fisoedd yn y fro ond, serch hynny, yn ddigon hir i werthfawrogi ei gogoniant. Mae ei agwedd yn cynrychioli safbwynt llawer o’r dynion dwâd am eu bod yn gweld yr hyn a gymer y brodorion yn ganiataol mewn goleuni newydd. Rhyfedda Martin at hirhoedledd y bryniau ac at y cysylltiad â cherrig Côr y Cewri. Mae’n grediniol fod yna rinweddau arbennig os nad rhyw hud oesol yn perthyn i’r cylchoedd cerrig a’r cromlechi.

Treuliodd Martin gyfnod ar fferm Plas-dwbl lle’r arferid dulliau amgen o amaethu yn agos at y pridd ac mewn dull cynaliadwy. Ceir cyfraniad gan Nim de Bruyne, un o’r arloeswyr, yn esbonio athroniaeth y fenter, cyn iddi ymddeol yn ddiweddar i’w chynefin yn yr Iseldiroedd. Bu ei chyfraniad hi, ynghyd ag eiddo Keith a Jill Skipper, ac eraill, yn fodd i’r brodorion ystyried o’r newydd eu perthynas â’r tir.

Does dim modd osgoi’r ddadl p’un ai drwy rewlifoedd neu nerth bôn braich dyn y symudwyd y cerrig gleision o’r fro i Gaersallog dros ddwy fil o flynyddoedd nôl. Gwahoddwyd yr ‘arbenigwyr’, Geoffrey Wainwright a Timothy Darvill, i sôn am eu damcaniaethau a’u darganfyddiadau ar lethrau Garn Menyn. Prin fod y mwyafrif o’r trigolion lleol wedi’u cynhyrfu ynghylch y mater. Maen nhw’n ddigon bodlon o weld bod Carn Menyn yn rhan annatod o’r olygfa ddyddiol.

Cyfeirir at halibalŵ dathliadau'r milflwyddiant pan geisiwyd ail-greu taith y cerrig gleision i Gôr y Cewri gyda chanlyniadau trychinebus - ni chyrhaeddodd y garreg fach ben ei siwrnai am iddi ddisgyn i eigion y môr oddi ar arfordir Sir Benfro!

Mae cyfranwyr fel Gwendoline Watson a Lynne Sacale wedyn yn sôn am y profiad o ymsefydlu mewn ardal cwbl ddieithr pan oedden nhw’n blant, a’r modd y llwyddon nhw i ymdoddi a thyfu’n bobl ifanc cwbl ddwyieithog.

Ymsefydlu yn yr ardal am eu bod am fod yn rhan o’r byd Cymraeg oedd hynt John Davies ac Ian Davies. Fe dâl i bawb sydd am weld parhad y Gymraeg fel iaith gymunedol ystyried persbectif y ddau Gymro o Forgannwg. Ac fel prawf o fêr yr iaith yn y cyffinie cyhoeddir detholiad o eiriadur tafodieithol a luniwyd gan y bardd, Wyn Owens.

Mae’r dewis o deitl Cymraeg, O’r Witwg i’r Wern, yn atgoffa’r darllenydd o gyfoeth enwau’r dirwedd a’r rheiny yn eu tro yn galw i gof hanesion a ffordd o fyw sy’n ymestyn nôl ganrifoedd.

Mae’r dewis o deitl Saesneg, Ancient Wisdom and Sacred Cows, yn alwad ar i bawb sylweddoli o’r newydd pa mor rhyfeddol yw celfi’r mynyddoedd y tueddwn, yn rhy aml, i’w cymryd yn ganiataol.

Tynnwyd y llun clawr gan y ffotograffwraig broffesiynol Ann Lenny a dyluniwyd y clawr gan Lisa Hellier.

Cyhoeddir O’r Witwg i’r Wern / Ancient Wisdom and Sacred Cows gan Gymdeithas Cwm Cerwyn gyda chymorth Cronfa Treftadaeth y Loteri a chefnogaeth PLANED. Cynhwysir talfyriad os nad trosiad llawn o’r mwyafrif o’r cyfraniadau Cymraeg. Pris y gyfrol yw £14.95.

Arwyddion Sgymraeg – y drwg a’r difyr

2011-11-24T00:00:00+1:00

Y gorau o’r gwaethaf o arwyddion Cymraeg – dyna a geir mewn llyfr hiwmor newydd sydd yn cael ei gyhoeddi gan wasg y Lolfa. Mae Sgymraeg yn casglu ynghyd arwyddion Cymraeg sâl o Gymru benbaladr gyda sylwadau ffraeth gan Euron Griffith, awdur y nofel ddigri, Dyn Pob Un.

Ond os bydd yr esiamplau yn gwneud i chi chwerthin, mae’n bosib y bydd rhai yn peri i chi grio hefyd wrth sylweddoli pa mor ddrwg yw safon y gwaith cyfieithu. Dechreuwyd casglu’r Sgymraegs gan Golwg ar ôl i ddarllenwyr ddechrau eu hanfon at golofn ddychanol Jac Codi Baw ar dudalennau’r cylchgrawn. Ers hynny maent wedi dod yn rhan boblogaidd o’r wythnosolyn a bellach maent i’w gweld ar y we wrth i bobl fynd ati i rannu esiamplau gwael maen nhw’n eu gweld ledled Cymru ar flickr a Twitter.

Mae rhai wedi cael sylw pellach ar raglenni newyddion a hyd yn oed y tu hwnt i Gymru, ac yn achos un Sgymraeg, daeth ceisiadau am wybodaeth o bapurau Llundain, y News at Ten a’r rhaglen ddychanol Have I Got News For You.

“Camsillafu neu gam-gyfieithu doniol? Amarch llwyr at y Gymraeg? – mae sawl ffordd o ymateb i’r arwyddion niferus sy’n codi gwên neu’n gwneud i ni ryfeddu neu wingo,” meddai Siân Sutton, Golygydd Golwg. “Weithiau mae angen bod yn drugarog, pan fydd unigolyn yn gwneud ymdrech arbennig – ond aflwyddiannus – i ddefnyddio’r Gymraeg. Mae’n llawer mwy anodd maddau pan fydd cyrff cyhoeddus yn difrïo’r Gymraeg trwy anwybodaeth neu fethiant i’w thrin â pharch.

“Mae’n anodd credu y byddai unrhyw arwydd yn cael ei godi heb i rywun gadarnhau ei fod yn gywir ac yn gwneud synnwyr. Ond mae’n dal i ddigwydd ac mae’r peiriannau cyfieithu wedi sicrhau esiamplau diri o gyfieithu erchyll ar adegau a geiriau digyswllt yn un rhes annealladwy.

“Ond, er bod ochr ddifrifol i’r gwallau sy’n gallu gwneud nonsens o’r Gymraeg ac o gyfieithu, mae’n dda eu cael er mwyn codi gwên, cael pwnc trafod a hyd yn oed weithiau i lenwi colofn mewn cylchgrawn!”

Mae’n bosib mai’r Sgymraeg enwocaf hyd yn hyn yw’r un a roddwyd ar arwydd ffordd er nad oedd y cyfieithydd ar gael! ‘No entry for heavy goods vehicles. Residential site only’ yn Saesneg. Ac yn Gymraeg? ‘Nid wyf yn y swyddfa ar hyn o bryd. Anfonwch unrhyw waith i’w gyfieithu’.

Fel rhan o golofn ddychanol Jac Codi Baw y gwelwyd yr enghreifftiau ‘Rhybudd – Gweithwyr yn ffrwydro’, ‘Cyclists Dismount – Llid y bledren dymchwelyd’ neu’r arwydd oedd yn tynnu sylw at benwythnos arbennig i ddathlu adar drycin – ‘Shear Madness’. Cafodd ei droi’n ddigwyddiad gwahanol iawn yn Gymraeg, sef ‘Cneifio Gwallgof’.

Am y tro cyntaf bydd y llyfr bach hwn yn casglu’r goreuon ynghyd er mwyn codi gwên mewn rhodd ar gyfer yr hosan Nadolig. Ysgrifennwyd y rhagair gan Euron Griffith sydd wedi ennill clod am ei nofel gyntaf, Dyn Pob Un, a ddisgrifiwyd ar Twitter gan Glyn Wise o Big Brother fel un “anhygoel”

Olrhain taith anhygoel Only Men Aloud

2011-11-24T00:00:00+1:00

Ddydd Llun nesa 28 Tachwedd bydd CD newydd Only Men Aloud, In Festive Mood, yn cael ei lansio ac fe fyddan nhw’n cychwyn ar y daith hyrwyddo o gwmpas Prydain yn Aberystwyth. Ar gyfer cefnogwyr brwd popeth sy’n ymwneud ag Only Men Aloud, mae llyfr newydd ar gael hefyd yn olrhain eu taith anhygoel at enwogrwydd. Gyda ffeithiau diddorol iawn am aelodau unigol y grŵp a ffotograffau trawiadol, mae’r llyfr dwyieithog hwn hefyd yn cynnwys geiriau i’r caneuon sy’n boblogiadd gan y côr. Mae’r daith i enwogrwydd, a adroddir yn y llyfr, yn dechrau yn Nhredegar Newydd, diolch i gyfarwyddwr creadigol ac arweinydd y grŵp, Tim Rhys-Evans. Yn meddu ar ddawn artistig a cherddorol enfawr, roedd Tim yn awyddus i ddod â chwa o awyr iach i draddodiad y corau meibion yng nghymoedd de Cymru.

Daeth y grŵp i amlygrwydd mawr yn sgil ennill cystadleuaeth gorawl y BBC, Last Choir Standing gan addasu eu hunain i wahanol arddulliau gerddorol, o arias opera i ganeuon pop. Buan y datblygodd y côr enw am feistroli unrhyw gân yn ogystal â chanu mewn llawer o ieithoedd, gan gynnwys Eidaleg, Cymraeg ac Almaeneg. Ar hyd y daith fe gasglon nhw nifer fawr o fans -gelwir rhai o’r rhai mwyaf brwd yn OMAniacs.

Mewn byr amser fe greodd eu lleisiau argraff ochr draw i Fôr yr Iwerydd. Daeth Llysgennad Prydain yn Washington yn un o’u fans pennaf a gwahoddodd y côr i ganu mewn cyfres o gyngherddau yn Washington ac Efrog Newydd, gan gynnwys cyngerdd ar Ddiwrnod Annibyniaeth yng Ngŵyl Bywyd Gwerin y Smithsonian. Ers hynny maent wedi canu gyda rhai o’r sêr mwyaf disglair, gan gynnwys Shirley Bassey, Shan Cothi, Katherine Jenkins, Brian May a rhannu llwyfan â Catherine Zeta Jones. Mae’r côr wedi gweithio’n ddiflino dros elusennau megis JustinTime, Shelter Cymru, Y Lleng Brydeinig Frenhinol, Daeargryn Haiti, Cronfa Ray Gravell, Sefydliad Aren Cymru ac Apêl Arch Noa.

Yn y llyfr ceir rhai hanesion doniol ynglŷn ag anffawd ar deithiau ac mewn perfformiadau, gan gynnwys un digwyddiad pan rwygodd nifer ohonynt eu trowsus a arweiniodd at dynnu coes amlwg - gormod o fechgyn mewn trowsus rhy dynn! Yn Llyn Efyrnwy yng nghanolbarth Cymru yn ystod recordio Hushaby Mountain, neidiodd un aelod o’r côr i’r llyn yn ystod y ffilmio. A oedd rhywun wedi dweud wrtho fod dyfroedd y llyn yn cael eu defnyddio i wneud y Gin Bombay enwog? Yn eu amser hamdden prin iawn mae bechgyn OMA yn chwarae pêl-droed pump bob ochr yn erbyn ei gilydd gyda’r baritonau’n chwarae yn erbyn pawb arall!

Mae gan y côr lawer o edmygwyr ac mae’r llyfr yn rhoi rhai manylion personol am aelodau unigol i ni ddod i’w hadnabod yn well. A wyddech chi fod Cian Brennan Gavin, Bariton, yn dwlu ar golff a thenis ac y cafodd ei eni yn Nulyn. Cafodd Andy Mulligan, Baswr, ei eni yn Warrington ac mae’n dwlu ar goginio a chadw ieir! Mae Dafydd Rhys, Bariton, yn dwlu ar wrando ar Oasis, Neil Young ac un tro baglodd ei droed yn ffrog Shan Cothi wrth ddawnsio mewn fersiwn o ‘Hello Dolly’. Hefyd bu bron iddo dorri pigwrn cyd-aelod, Wyn Davies, yn ‘Don’t rain on my parade’! Llysenw Tim Nelson, Baswr, yw ‘the Admiral’ ar ôl y Nelson enwog arall ac mae Rob Garland, Bariton, yn glerc lleyg yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ac yn Llywydd fyfyriwr yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru. Aelod sy’n hanu yn bell o Gymru yw’r ail denor Hugh Strathern. Cafodd ei eni yn Papua New Guinea yn 1975 a bellach mae’n dwlu ar ganu yn Gymraeg - mae’n credu bod y llafariaid yn gwneud lles i’r llais ac yn aml mae’n ymweld â chopa Mynydd y Garth ger Ffynnon Taf i weld y golygfeydd.

Yr amryddawn Bethan Mair o Rydaman yw awdur geiriau’r gyfrol ddwyiethog hon gyda lluniau trawiadol Emyr Young o Bontyclun yn rhoi cip go iawn i ni ar fyd Only Men Aloud.

Only Men Aloud: Y Llyfr/The Book

Bethan Mair/Emyr Young

Gomer

£14.99 clawr caled

Ffurfiodd y Cyfarwyddwr, Tim Rhys Evans, Only Men Aloud yn 2000 gyda’r prif nod o annog dynion iau i gymryd rhan yn un o draddodiadau hynaf ac anwylaf Cymru, sef canu mewn côr meibion. Nid yw’r grŵp yn ofni mynd i’r afael â cherddoriaeth nad yw’n cael ei chysylltu â chorau meibion fel arfer; mae eu repertoire yn amrywio o’r 17eg ganrif hyd at heddiw, ac mae wedi cynnwys nifer o berfformiadau cyntaf y byd.

Yn 2008, enillodd Only Men Aloud gystadleuaeth hoff gôr y DU yn rhaglen boblogaidd nos Sadwrn BBC One Last Choir Standing, ac yn yr un flwyddyn gwnaethant lofnodi cytundeb recordiau pum albwm, sy’n werth miliynau o bunnoedd, gydag Universal Classics a Jazz. Aeth eu halbwm cyntaf yn record Aur, a chyrhaeddodd yr ail, Band of Brothers, Rif 1 yn y Siartiau Clasurol, ac enillodd gategori Albwm y Flwyddyn NS&I i’r côr yng Ngwobrau Brit Clasurol y llynedd. Hefyd y llynedd lansiwyd Only Boys Aloud, sef prosiect i annog canu ymysg dynion ifanc ledled Cymoedd De Cymru, a dderbyniodd gymeradwyaeth eang.

Taith OMA

Tach 28 Canolfan Celfyddydau Aberystwyth

Tach 29 Brangwyn Hall, Abertawe

Rhag 2 Glasgow Royal Concert Hall

Rhag 4 Norwich Theatre Royal

Rhag 5 Nottingham Royal Concert Hall

Rhag 6 Gateshead Sage

Rhag 9 Sheffield City Hall

Rhag 10 Llandudno Cymru Arena – 2 sioe

Rhag 11 Preston Guildhall

Rhag 12 Manchester Bridgewater Hall

Rhag 13 Liverpool Philharmonic Hall

Rhag 15 Birmingham Symphony Hall

Rhag 16 Bristol Colston Hall

Rhag 17 Cardiff Motorpoint Arena

Jamie Baulch - Seren Wib

2011-11-10T00:00:00+1:00

Ym 1997, enillodd y gwibiwr Cymraeg Jamie Baulch fedal arian yn y ras gyfnewid 400m ym Mhencampwriaeth y Byd yn Athens. Ychydig a wyddai bryd hynny y byddai’r ras honno yn cael ei chofio fel un o’r rasys mwyaf dadleuol yn hanes athletau.

Mae stori’r ffordd wnaeth y fedal arian honno droi’n aur, ei wallt melyn adnabyddus a’i gyflymder ar y trac rhedeg yn cael eu hadrodd yn ei lyfr, The Flying Pineapple, ai lansiwyd fel rhan o gyfres Quick Reads / Stori Sydyn Cymru yn 2011. Bydd Jamie yn siaradwr gwadd yng nghynhadledd TUC Union Learning Representatives (ULRs) yng Ngwesty’r Hilton, Casnewydd heddiw, lle bydd yn cyhoeddi teitlau newydd Quick Reads / Stori Sydyn Cymru ar gyfer 2012.

Yn un o athletwyr mwyaf lliwgar Prydain, roedd Jamie yn rhan o’r tîm cyfnewid 400m a enillodd y fedal arian ym Mhencampwriaeth y Byd ym 1997, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach fe gyfaddefodd aelod o’r tîm buddugol i ddefnyddio sylweddau gwaharddedig. “Roedden ni i gyd yn teimlo wedi’n twyllo gan ein bod wedi treulio cymaint o amser yn siomedig gyda’n perfformiad am beidio ennill yr aur,” dywed Jamie yn y llyfr. “Cawsom ein huwchraddio, ond roedd rhyw ddrwgdeimlad ynghlwm â’r fedal aur.”

Yn ystod ei yrfa ddisglair, enillodd Jamie, sy’n 37 mlwydd oed, fedal arian Olympaidd, medal aur Ewropeaidd, efydd ac aur yn y Gymanwlad, ac aur, arian ac efydd ym Mhencampwriaeth y Byd.

Mae’r gwibiwr 400m, a gafodd ei eni yn Nottingham a’i fagu yng Nghasnewydd, yn dweud mai i’w rieni maeth mae’r diolch am ei lwyddiant, ai ysbrydolodd i wireddu ei freuddwydion. “Wrth edrych yn ôl ar fy ngyrfa, iddyn nhw mae’r diolch fy mod i wedi bod mor llwyddiannus ag y rwyf. Maen nhw wastad wedi bod yno i mi”, dywed.

Yn y llyfr, mae Jamie yn cofio’r hwyl a gafodd yn cystadlu yn yr ysgol ac o amgylch y byd, a sut oedd ei fywyd ar y trac wastad i wneud â pha mor gyflym y gallai redeg. Hyd yn oed ar ôl ymddeol doedd o ddim yn gallu arafu. Bellach mae’n rheoli Definitive Sports, cwmni rheolaeth chwaraeon sy’n ymwneud â chenhedlaeth newydd o athletwyr, gan gynnwys rhai o sêr y byd chwaraeon presennol fel y chwaraewr rygbi Cymru Shane Williams. “Rwy’n lwcus gan fy mod i’n gallu gwneud bywoliaeth allan o rywbeth dwi’n ei garu,” ychwanega Jamie.

Mae’r llyfr hefyd yn datgelu’r ffordd y disgrifiodd y pencampwr neidio clwydi Cymraeg Colin Jackson y profiad o hyfforddi Jamie fel “un o’r sêr disgleiriaf yn ei fywyd”, a sut mae o bellach yn ‘ffrindiau Facebook’ gydag un o’i arwyr mwyaf, Carl Lewis.

Ychwanegodd Delyth Humphreys, Pennaeth Adran Llyfrau Plant a Hyrwyddo Darllen yng Nghyngor Llyfrau Cymru, “Mae menter Quick Reads/Stori Sydyn yn mynd o nerth i nerth ac yn annog miloedd o bobl hyd a lled Cymru i roi cynnig ar ddarllen, llawer ohonynt erioed wedi darllen llyfr o’r blaen.

“Mae un ar bymtheg o deitlau newydd ar gyfer 2012, â phob un yn cynnig amrywiaeth ddifyr o bynciau fydd yn apelio at amrywiaeth eang o bobl. A, gyda Llundain 2012 ar feddwl pawb, mae cynrychiolaeth dda i chwaraeon.”

Teitlau Quick Reads/Stori Sydyn Cymru a Chymraeg ar gyfer 2012 ydi:

Earnie: My Life at Cardiff City gan Robert Earnshaw

Going for Gold: Welsh Olympic Dreams for 2012

Finger Food gan Helen Lederer

Why Do Golf Balls Have Dimples? Weird and Wonderful Facts of Everyday Life gan Wendy Sadler

Yr Elyrch: Dathlu’r 100 gan Geraint Jenkins

Cymru a’r Gemau Olympaidd gan John Meurig Edwards

Hunllef gan Manon Steffan Ros

Tu ôl i’r Tiara: Bywyd fel Miss Cymru gan Courtney Hamilton gydag Alun Gibbard

Teitlau Quick Reads/Stori Sydyn y DU ac Iwerddon ydi:

Full House gan Maeve Binchy

The Cleverness of Ladies gan Alexander McCall Smith

Quantum of Tweed: The Man with the Nissan Micra gan Conn Iggulden

The Little One gan Lynda La Plante

Beyond the Bounty gan Tony Parsons

Amy’s Diary gan Maureen Lee

Get the Life You Really Want gan James Caan

Doctor Who: Magic of the Angels gan Jacqueline Rayner

Galw ar dadau i ddarllen i’w plant

2011-02-25T00:00:00+1:00

MAE Diwrnod y Llyfr yn prysur agosáu, ac mae Cyngor Llyfrau Cymru yn gweithio gyda Llywodraeth y Cynulliad i annog rhieni, gofalwyr, a neiniau a theidiau i ddarllen i’w plant, yn enwedig y bechgyn. Dangosodd arolwg diweddar o dros 17,000 o bobl ifanc gan yr Ymddiriedolaeth Lythrennedd Genedlaethol (2008) bod 39% o ferched yn darllen bob dydd o’i gymharu â dim ond 28% o fechgyn, a bod y bwlch yma wedi tyfu ers 2005.

Mae’r Cyngor Llyfrau yn galw ar dadau i gydio mewn llyfr a darllen i’w plant, a gyda hwy – yn enwedig eu meibion. Dyma rai o’r cynghorion sydd ganddynt i dadau: neilltuo deg munud bob dydd ar gyfer darllen, dewis llyfrau sy’n addas i oedran y plentyn, gadael i’r plentyn ddewis beth i’w ddarllen, a thrafod yr hyn sy’n cael ei ddarllen. Mae llawer o fechgyn a’u tadau yn hoffi darllen deunydd ffeithiol, sy’n gallu cynnwys llyfrau, cylchgronau, gwefannau, rhaglenni gemau pêl-droed, adroddiadau chwaraeon, llyfrau sy’n rhoi cyfarwyddiadau sut i wneud pethau, a llyfrau straeon stribed neu gomics.

Gall plant elwa’n fawr pan fydd oedolion yn siarad gyda hwy am beth maent yn hoffi ei ddarllen, ac mae diddordebau a rennir gan blant ac oedolion yn aml yn sylfaen dda ar gyfer darllen ar y cyd. Mae llawer o dadau hefyd yn dda iawn am ddod â straeon yn fyw, drwy ddynwared y cymeriadau ac annog y plant i helpu i adrodd y stori gyda hwy.

Yn ôl Jane McCarthy, Ymgynghorydd Datblygu Bro Morgannwg sydd â chyfrifoldeb am lythrennedd: “Mae’n ddifyr gweld bod lefelau llythrennedd plant a’u hysgogiad i ddarllen yn cynyddu’n sylweddol pan fydd eu tadau neu ofalwyr sy’n ddynion yn cyfrannu at y darllen. Maent yr un mor bwysig â mamau o safbwynt annog plant i fwynhau darllen, ac efallai hyd yn oed yn fwy yn achos bechgyn, gan eu bod yn rhoi esiampl bwysig iddynt. Gellid ystyried darllen yn weithgaredd llonydd sy’n fwy addas i ddiddordebau merched, ond os bydd bechgyn ifanc yn gweld eu tadau yn mwynhau darllen, bydd hynny’n help iddynt sylweddoli y gall darllen fod yn weithgaredd llawn mwynhad i bawb.”

Meddai Delyth Humphreys, sy’n cydlynu Diwrnod y Llyfr yng Nghymru: “Gall y profiad o ddarllen i blant weithio’r ddwy ffordd, gyda manteision i’r plentyn a’r rhiant, ac ni ellir gorbwysleisio pwysigrwydd tadau yn rhoi esiampl i’w plant wrth ddarllen.”

Llun: Mae'r chwaraewr rygbi Aled Brew a'i fab yn cefnogi'r ymgyrch Gwnewch Amser i Ddarllen